Communitygericht werken tijdens Heel Nederland Leest: zo pakte Bibliotheek Enschede-Haaksbergen het aan
Bibliotheek Enschede-Haaksbergen liet in november 2025 tijdens Heel Nederland Leest zien hoe krachtig communitygericht werken kan zijn. Door marketing in de lead te zetten en actief samen te werken met de Surinaamse community, ontstond een maand vol ontmoeting, gesprekken en nieuwe bezoekers.
In dit artikel lees je hoe deze bibliotheek communitygericht werken concreet toepaste, wat het opleverde, waar ze tegenaan liepen én hoe jij dit als bibliotheek ook kunt doen.
Vernieuwende aanpak
In november 2025 deed Bibliotheek Enschede-Haaksbergen mee aan Heel Nederland Leest, de landelijke leesbevorderingscampagne waarbij één boek centraal staat. Deze editie was dat Onder de Paramariboom van Johan Fretz. Het boek werd gratis weggegeven, en rondom het boek werden activiteiten georganiseerd.
De campagnemaand werd deze editie in Enschede-Haaksbergen anders dan anders aangepakt. De bibliotheek koos er namelijk bewust voor om communitygericht te werken. Binnen die werkwijze neem je een groep inwoners als uitgangspunt. ‘Zij krijgen de hoofdrol en geven aan hoe ze iets willen vormgeven en invullen. De bibliotheek of multifunctionele culturele organisatie (MFCO) is faciliterend in dit proces,’ legt Remko Hekkers, adviseur marketing & communicatie bij Rijnbrink, uit.
Wat het ook bijzonder maakte, was de rolverdeling binnen het team. Heather-Rose Nauta, medewerker Marketing & Communicatie, nam het voortouw. Programmamaker Nina Smit was mede-projectleider binnen de projectgroep.
Tekst gaat verder onder de foto.
Marketing als uitgangspunt
Veel bibliotheken beginnen een campagne vanuit programmering. Team Marketing & Communicatie sluit later aan om de activiteiten onder de aandacht te brengen. In Enschede-Haaksbergen draaiden ze het om. ‘We hebben Heel Nederland Leest benaderd als een marketingcampagne, met daarbij de vraag aan inwoners of – en zo ja hoe – zij hierin een rol wilden en konden vervullen,’ vertelt Heather-Rose. ‘Omdat het startpunt de campagne was, heb ik de rol van projectleider opgepakt.’
Volgens Remko zit het verschil vooral in waar je begint. ‘Als je vanuit programmering denkt, dan begin je bij je eigen organisatie. Wat willen wij bereiken en hoe maken we hier iets van dat past bij inwoners?’ Begin je vanuit marketing, dan werkt het vaak andersom. ‘Dan begin je bij mensen,’ zegt Remko. ‘Wat willen zij? Wat vinden zij leuk en belangrijk? Daarna kijk je wat je als organisatie kunt aanbieden dat daarbij past.’
Zo ging het ook in Enschede-Haaksbergen. Het begon met ontdekken wat de community belangrijk vond. Heather-Rose: ‘Toen we dat wisten, hebben we vanuit daar activiteiten bedacht.’ Nina vult aan: ‘Daardoor waren de activiteiten ook beter met elkaar verbonden. Het voelde meer als één campagne en niet als losse momenten.’
Volgens Remko helpt deze manier van werken om relevanter te zijn voor inwoners. ‘Je kunt zo een completer beeld van samenhangende activiteiten aanbieden. Doordat je beter aansluit op hun behoeften, is de kans bovendien groter dat mensen daadwerkelijk deelnemen.’
Ontmoeting stimuleren
Het thema van het boek bood een duidelijke kans. De bibliotheek wilde nieuwkomers en mensen met een migratieachtergrond in Enschede en Haaksbergen actief betrekken. Niet als ledenwerfactie, maar om ontmoeting te stimuleren.
Heather: ‘We wilden laten zien dat de bibliotheek meer is dan boeken uitlenen. Het gaat ook om samenzijn, gesprekken en community.’ Daarmee raakt communitygericht werken aan een bredere beweging binnen bibliotheken: de bibliotheek als ontmoetingsplek. ‘Een ontmoetingsplek is een middel om met elkaar in gesprek te gaan,’ zegt Remko. ‘Dat gesprek draagt bij aan doelen, zoals een leven lang ontwikkelen of het versterken van participatie en zelfredzaamheid.’
Tekst gaat verder onder de foto.
Samenwerken met bestaande netwerken
Om deze communities te bereiken, benaderde Nina actief verschillende organisaties binnen de gemeente: culturele verenigingen, netwerken van mensen met een migratieachtergrond en onder andere een Surinaamse voetbalvereniging.
‘Je zet lijntjes uit en vraagt: is dit iets waar jullie aan willen bijdragen? En hoe valt dit bij jullie?’ vertelt Nina. Ze ontdekt al snel dat communitygericht werken veel tijd vraagt. ‘Verenigingen draaien vaak op vrijwilligers, mensen die het naast hun betaalde baan doen. Je merkt dat er veel tijd in gaat zitten als je het met veel verschillende verenigingen wilt doen.’
Uiteindelijk besloten Heather-Rose en Nina om in te zoomen op de Surinaamse community. Daar zat de meeste energie, het contact verliep prettig en het boek sloot inhoudelijk goed aan.
Communities benaderen: waar begin je?
Remko deelt drie groeistappen bij het benaderen van communities.
- Stel jezelf een eerlijke vraag
Wat houdt je tegen om ‘ja’ te zeggen tegen creatieve ideeën? Sta open voor verandering en zie nieuwe initiatieven als kans om samen te groeien. - Geef de ander de kans en ruimte
Bied inwoners letterlijk en figuurlijk ruimte. Een plek die zij kunnen gebruiken als het initiatief bijdraagt aan de lokale gemeenschap. - Vertrouw op de kracht van mensen
Laat de vraag naar ‘doelen behalen’ los en geef ideeën de ruimte om te ontstaan vanuit de community. Door vertrouwen te geven, ontstaat eigenaarschap.
Niet organiseren vóór, maar mét
Een van de belangrijkste activiteiten was de gespreksavond Reconnect. Die werd samen met de Surinaamse community opgezet. Nina: ‘We hebben echt gekeken naar: wat heeft jullie community hieraan? Hoe zorgen we dat het voor jullie interessant is, maar ook voor mensen zonder Surinaamse achtergrond?’
De community droeg sprekers aan voor het gesprekspanel. Daardoor ontstond betrokkenheid en bereik via hun eigen netwerk. Mensen die normaal niet snel in de bibliotheek komen, waren nu wel aanwezig. Er werd ook bewust gekozen voor een gesprekleider met roots in dezelfde community. ‘Hierdoor voelden mensen zich veilig en vertrouwd om hun persoonlijke verhaal te delen,’ vertelt Heather-Rose.
Uit de enquête van de gespreksavond kwamen positieve reacties. Bezoekers gaven aan dat ze het fijn vonden dat dit georganiseerd werd en dat het vaker zou mogen. Daarmee is de avond een goed voorbeeld van communitygericht werken: niet iets organiseren vóór, maar mét.
Tekst gaat verder onder de foto.
Interactieve werkvormen
In de bibliotheek hingen post-its waarop vragen stonden die iets met het boek te maken hadden: waar voel jij je thuis? Of: wat neem jij mee van jouw roots? Daar konden bezoekers op reageren. ‘Daar kwamen veel enthousiaste reacties op en we merkten dat het thema iets is dat mensen bezighoudt,’ vertelt Heather-Rose.
Interactieve werkvormen werken goed bij communitygericht werken, omdat ze mensen actief betrekken in plaats van passief laten luisteren. ‘Ze geven ruimte aan verschillende stemmen, ervaringen en perspectieven,’ vertelt Remko. ‘Daardoor ontstaat eigenaarschap en onderlinge verbinding.
Taal, eten en toegankelijkheid
Tijdens de campagnemaand werd nauw samengewerkt met het Huis voor Taal en Meedoen en partners die taalactiviteiten organiseren, zoals taalcafés. Naast gesprekken werd ingezet op ontmoeting via eten. Surinaamse hapjes verbonden bezoekers. De campagne viel bovendien samen met vijftig jaar onafhankelijkheid van Suriname, waardoor sommige activiteiten bewust op die dag werden gepland.
Communitygericht werken betekent ook nadenken over toegankelijkheid. ‘Dat zijn geen vanzelfsprekendheden. Het vraagt om bewuste aandacht,’ zegt Remko. ‘Het eigenaarschap ligt bij de groep, maar als facilitator zorg je voor open randvoorwaarden: een toegankelijke plek, duidelijke uitnodiging en ruimte voor nieuwe stemmen.’
Nina en Heather-Rose kozen er daarom voor om extra aandacht te besteden aan Makkelijk Lezen-boeken. ‘Veel bezoekers vinden Nederlands lastig, dus we hebben extra veel Makkelijk Lezen-boeken aangeschaft en uitgedeeld,’ vertelt Heather-Rose. Bij de taalspreekuren wordt het boek nog steeds gebruikt als lesmateriaal.
Tekst gaat verder onder de foto.
Het resultaat en praktische tips
Terugkijkend vinden Heather-Rose en Nina hun aanpak tijdens Heel Nederland Leest heel succesvol. Concreet was de opbrengst zichtbaar en voelbaar:
- Er zijn meer boeken van Onder de Paramariboom besteld én alle boeken waren op.
- De georganiseerde activiteiten waren vol.
- Er ontstonden gesprekken tussen mensen met en zonder migratieachtergrond.
- De evaluaties waren positief en veel mensen vroegen om een vervolg.
Hoewel de campagne een afgebakende periode had, is de beweging bovendien niet gestopt. Nina nam opnieuw contact op met dezelfde community om te kijken of ze rondom Keti Koti weer iets kunnen organiseren.
Een goed idee, zegt Remko. ‘Het warm houden van het contact is essentieel. Je hebt elkaar leren kennen en dat vormt de basis voor vertrouwen. Van daaruit ontstaat openheid en bereidheid om samen verder te bouwen.’ Zo begin je niet telkens opnieuw, maar werk je verder vanuit een relatie die groeit.
Tijdens Heel Nederland Leest zette Bibliotheek Enschede-Haaksbergen het startpunt voor structurele samenwerking. Deze aanpak laat bovendien zien dat marketing in de bibliotheek meer kan zijn dan communicatie achteraf. Door vanaf het begin betrokken te zijn, ontstaat samenhang en richting. Heather-Rose: ‘Je werkt vanuit een boodschap. Dat maakt het sterker.’
Tips voor bibliotheken die communitygericht willen werken
Wil je ook aan de slag met communitygericht werken? Heather en Nina geven vijf praktische tips:
- Ga het gesprek aan. Wees niet bang dat een community niet mee wil werken.
- Plan meer tijd dan je denkt. Vertrouwen opbouwen kost tijd.
- Onderhoud de band. Niet alleen aanhaken voor één campagne, maar contact houden.
- Maak het samen. En stel de vraag: wat heeft jullie community hieraan?
- Begin klein. Eén community waarmee je een goede klik hebt is al genoeg om te beginnen.
Volgens Remko is het daarnaast belangrijk dat communitygericht werken ook binnen de organisatie wordt gedragen. ‘Het begint bij borging op management- en directieniveau. Dat draagvlak is belangrijk om te voorkomen dat het een los initiatief blijft en je intern telkens opnieuw moet uitleggen waarom het zo belangrijk is.’
Aan de slag met communitygericht werken?
Ook aan de slag met communitygericht werken en kun je daar wel wat hulp bij gebruiken? Op www.rijnbrink.nl/community vind je meer informatie en voorbeelden.
