Nieuws

Voorlezen in de taal van je hart: meer verhalen in Farsi en Papiamentu

Een Curaçaos meisje dat glundert als ze het boek ‘Mihó nò’ ontdekt tussen de bibliotheekboeken. Een Iranese vader die een bibliotheekmedewerker speciaal komt bedanken, omdat hij een prentenboek in zijn thuistaal mee kan nemen. Of een Farsi-sprekende moeder die ontroerd raakt, als ze tijdens een bijeenkomst hoort dat dromen en schelden in je thuistaal normaal is. Deze voorbeelden vertellen wat waardering voor thuistalen met mensen doet. Het geeft het gevoel dat jij ertoe doet, dat je verhaal welkom is en dat je je thuis mag voelen.

In dit artikel lees je over het project Leesbevordering in meertalige gezinnen. Diverse betrokkenen vertellen wat samen is bereikt en welk doel daarachter zit: álle kinderen laten opgroeien in een stimulerende taalomgeving. Vers van de pers zijn de prentenboeken in Farsi en Papiamentu. Die kunnen bibliotheken sinds half juli bestellen en combineren met meertalige voorleesfilmpjes via de Jeugdbibliotheek en De Voorleeshoek. Ouders en kinderen die samen lezen, luisteren en praten in de taal van hun hart: dáár gaan wij van glunderen!

De viering van de Farsi en Papiamentu voorleesfilmpjes met de projectpartners en leesmediaconsulenten uit Bonaire.

Praten en voorlezen in de thuistaal? Doen!

Voorlezen stimuleert de taalontwikkeling van jonge kinderen het beste. Kinderen die opgroeien in een rijke taalomgeving, ontwikkelen een grotere woordenschat en meer plezier in taal. Karien van Buuren, projectleider vanuit Rijnbrink, vertelt waarom het zo belangrijk is dat ouders in hun thuistaal blijven praten en voorlezen.

Karien: ‘Uit onderzoek weten we dat voorlezen in de thuistaal ervoor zorgt dat kinderen een sterke taalbasis kunnen opbouwen en van daaruit ook makkelijker het Nederlands of andere talen kunnen leren. Maar we merken ook dat bibliotheken en andere professionals rondom het gezin niet altijd de juiste materialen hebben om ouders daarin te ondersteunen. Dat wilden we met dit project veranderen’.

Een hardnekkige misvatting is dat het gebruik van thuistalen integratie of het leren van de Nederlandse taal in de weg staat. Dat idee leeft zowel bij anderstalige gezinnen als breder in de samenleving, legt Karien uit.

‘Van anderstalige ouders horen we bijvoorbeeld: ik wil dat mijn kind een toekomst opbouwt in Nederland en de taal goed leert, dus ik bied alleen Nederlands aan. Ook op school of de kinderopvang wordt vanuit goede bedoelingen soms het verkeerde advies gegeven om vooral in het Nederlands voor te lezen.’

Recente onderzoeksresultaten helpen om mensen op andere gedachten te brengen, vult Ilse Sippekamp, algemeen directeur van De Voorleeshoek aan: ‘Het inzicht dat kinderen makkelijker Nederlands leren met een sterke basis in de thuistaal is relatief nieuw en lang niet overal bekend. Daarom wil dit project niet alleen meer meertalige verhalen beschikbaar maken, maar ook het bewustzijn vergroten over de waarde van de thuistaal voor de taalontwikkeling van kinderen.’

Roos Radema, contentmanager Jeugd bij KB nationale bibliotheek ziet het wijkgericht werken als een positieve ontwikkeling: ‘Daardoor kijken bibliotheken qua programmering meer dan vroeger wat aansluit bij de wijk en de mensen die daar wonen. Activiteiten zijn meer gericht op cultuur en voorlezen gebeurt in steeds meer talen die relevant zijn in een wijk.’ Meertaligheid wordt steeds vanzelfsprekender in de bibliotheek.

Meer verhalen, meer materialen: dit leverde het project op

Sinds oktober 2025 staan in zowel Papiamentu als Farsi 25 voorleesfilmpjes online. Deze filmpjes kunnen ouders en kinderen thuis, in de bibliotheek en op andere plekken bekijken. Inmiddels zijn ook de bijbehorende fysieke prentenboeken in het Farsi en Papiamentu te bestellen via NBD Biblion. Een toolkit helpt bibliotheekmedewerkers en andere professionals om gezinnen te ondersteunen in het gebruik. Hoe deze materialen tot stand kwamen? Dat vertellen we je hieronder graag.

Spiegeltje, spiegeltje in de bieb

Boeken zijn spiegels en vensters. Kinderen moeten zich erin kunnen herkennen, hun eigen cultuur erin terugzien of juist door verhalen kennismaken met andere culturen. Bij de boekselectie was herkenning een belangrijk uitgangspunt, vertelt Ilse: ‘Daarom wilden we zoveel mogelijk bestaand materiaal van uitgeverijen uit Iran en het Caribisch gebied beschikbaar stellen. Maar in het Papiamentu bleken er maar weinig prentenboeken te zijn. Om te zorgen dat de Caribische eilandverhalen waar kinderen zich zo in kunnen herkennen wél beschikbaar kwamen, hebben we Nederlandse prentenboeken laten vertalen.’

Dat was in eerste instantie geen doel van het project, maar wel een grote plus, aldus Karien. Er is namelijk behoefte aan uitbreiding van de collectie, zoals prentenboeken in Papiamentu. De prentenboeken uit Iran waren een verhaal op zich. Vanwege de politieke situatie en de oorlog met Amerika en Israël, was het moeilijk om in contact te komen en te blijven met lokale uitgeverijen. Daardoor zijn de prentenboeken bij drie voorleesfilmpjes helaas nog niet beschikbaar.

Waardevolle inzet van mensen uit de taalgemeenschap

In een eerder project zijn voorleesfilmpjes gemaakt in het Turks, Pools, Marokkaans-Arabisch en Syrisch-Arabisch. Een les hieruit was: betrek mensen uit de taalgemeenschap. Zij zijn experts in de eigen (voor)leescultuur en hun liefde voor boeken en verhalen vanuit het thuisland kan het project veel brengen. Daarom zijn in dit project klankbordgroepen met mensen uit de taalgemeenschap ingezet.

Een goede keus, vertelt Karien: ‘De deelnemers van de klankbordgroepen Farsi en Papiamentu brachten veel kennis en ervaring mee. Heel mooi dat we deze experts konden bevragen: wat zijn klassiekers en populaire boeken in het thuisland? Waar gaan bepaalde boeken over? Zij hadden een belangrijke rol in de selectie én vertaling van de boeken in Farsi en Papiamentu.’

Een van de klankbordgroepleden was de Iraanse Mercede Hashemi. Haar achtergrond en expertise als journalist kwamen goed van pas. Mercede: ‘Ik publiceerde al een paar boeken in Farsi voor volwassenen en een kinderboek in Nederlands. Door de situatie in Iran heb ik voor het project zes Nederlandse kinderboeken vertaald.’  Daar is Mercede terecht trots op: ‘Ik vond deelname aan het project geweldig, mijn mening telde.’

Mercede ziet ook de meerwaarde van de fysieke prentenboeken bij de bibliotheek, als aanvulling op de voorleesfilmpjes. ‘De Iraanse cultuur kent een lange geschiedenis van mondelinge verhalenvertellers. Maar in het hedendaagse leven lezen veel ouders, net als in westerse landen, hun kinderen voor het slapen voor. Fijn dat zij nu voorleesboeken in Farsi kunnen lenen bij de bibliotheek.’

Voorleesfilmpjes en prentenboeken: kijken, luisteren én bladeren

Zoals al gezegd, staan de voorleesfilmpjes sinds het najaar van 2025 online. Op streamingdienst De Voorleeshoek, een platform met ruim 3.000 voorleesvideo’s en kinderliedjes. Mensen kunnen De Voorleeshoek via hun bibliotheekaccount gratis  benaderen en de filmpjes op hun laptop, tablet of telefoon afspelen. Bij bibliotheken en locaties van het COA staan daarnaast apparaten, zogenaamde Speelmuurtjes, met keuze uit alle filmpjes in de verschillende talen.

Ilse: ‘In dit project was het mogelijk om Stadkamer Zwolle een Speelmuurtje te schenken om de voorleesfilmpjes te vertonen op verschillende bibliotheekvestigingen. Kinderen kunnen dit apparaat zelf bedienen, zonder dat een bibliotheekmedewerker eerst onze website aan het betreffende scherm moet koppelen. Dat maakt het heel gebruiksvriendelijk.’

Via een QR-code op de prentenboeken kom je ook terecht bij de voorleesfilmpjes, voegt Roos toe. ‘Zo maken we het mensen zo makkelijk mogelijk om de filmpjes te bekijken, thuis of in de bibliotheek.’

Dat de prentenboeken van de voorleesfilmpjes binnenkort ook fysiek in de bibliotheek liggen, vinden Hilde Timmer en Annemieke Swinkels van Stadkamer Zwolle een grote meerwaarde.

‘Sowieso is herhaling de sleutel’, legt medewerker jeugd Hilde uit. ‘Het is heel mooi dat een kind een verhaaltje kan kijken op een scherm en het daarna ook kan lezen met de ouders. Zo beklijft het beter. Bovendien geeft een fysiek boek echt andere mogelijkheden. Kinderen kunnen er zelf doorheen bladeren, vaak in een hele andere volgorde dan wij als volwassenen doen. En ouders kunnen het boek gebruiken voor een gesprekje met hun kind.’

Weet hoeveel je als bibliotheekmedewerker kan betekenen

Dat boeken en voorleesfilmpjes in de thuistaal écht verschil maken, ondervond Hilde op locatie Aa-landen van Stadkamer Zwolle. Zij gaat heel bewust het gesprek aan met mensen en wijst hen op de meertalige collectie en de voorleesfilmpjes.

Hilde: ‘Laatst deed ik dit ook bij een Farsi-sprekende man. Ik had een leuk gesprek met hem en vertelde ook over ons Taalpunt. Een paar weken later kwam hij ontzettend enthousiast en dankbaar terug. Hij was zó blij dat hij een boek in zijn thuistaal had kunnen meenemen. Daar moeten we ons als bibliotheekmedewerkers meer van bewust zijn. Dat je met weinig moeite – even een gesprekje aanknopen en iemand wijzen op bepaalde boeken – zoveel kan betekenen voor mensen.’

Testen met het Speelmuurtje bij Stadkamer Zwolle

Waar Hilde vooral ‘op de vloer’ werkt in de bibliotheek, heeft Annemieke als adviseur media en taaleducatie een meer coördinerende rol. Zij denkt mee over de inzet van het Speelmuurtje en regelt het logistieke deel. Locatie Aa-landen van Stadkamer testte al twee maanden met het Speelmuurtje met de voorleesfilmpjes. Nu is het apparaat naar de vestiging Stadshagen en daarna volgt de centrumlocatie.

Annemieke: ‘Het belangrijkste dat je je moet realiseren is dat alleen zo’n apparaat neerzetten niet helpt. Het gaat erom dat een bibliotheekmedewerker erover in gesprek gaat met mensen. Natuurlijk kan dat niet elke minuut van de dag. Maar dat moet wel de opdracht zijn vanuit de bibliotheek. Het Speelmuurtje is geen eindproduct of mooie gimmick, maar een middel om de meerwaarde van voorlezen in de thuistaal onder de aandacht te brengen.’

De mogelijkheid om het Speelmuurtje als Voorleesmuurtje te gebruiken, zónder de spelletjes, vindt Hilde heel waardevol. Bij Aa-landen experimenteerden ze met beide. Hilde: ‘Toen de spelletjes eraf waren, zag ik een ‘geconcentreerder’ gebruik. Meer ouders die samen met hun kinderen luisterden, minder kinderen die zomaar wat deden. Naar mijn idee dient het zo meer ons eigenlijke doel. Als de pilot een vervolg krijgt in onze vestiging, zet ik het apparaat als Voorleesmuurtje in.’

Toolkit helpt professionals en vrijwilligers op weg

Maar hoe ga je het gesprek aan over het belang van voorlezen in de thuistaal? Hoe zet je de meertalige voorleesfilmpjes daarbij in? Daarvoor werd binnen het project een handige toolkit ontwikkeld, vertelt Roos. Die vind je in het Basispakket Mediaopvoeding op Bnetwerk, het platform voor de openbare bibliotheken, onder het kopje Meertalige voorleesfilmpjes.

De toolkit bevat een handreiking voor (bibliotheek)professionals en vrijwilligers om de meertalige voorleesfilmpjes in te zetten, mooie posters voor lokaal gebruik en losse QR-codes. Maar ook prachtige testimonials van een aantal bibliotheekprofessionals. Roos: ‘Zij vertellen wat het doet met ouders en kinderen als ze de boeken en voorleesfilmpjes in hun thuisstaal zien. Zo hebben we geprobeerd zichtbaar te maken van voor impact materialen in de thuistaal hebben.’

Bekijk één van de testimonials

Tips voor bibliotheken

Wil je ook aan de slag met de meertalige voorleesfilmpjes en prentenboekencollectie? Bekijk de toolkit én lees onderstaande tips die volgen uit het gesprek met Annemieke en Hilde:

1. Zie de bibliotheekmedewerker als taalambassadeur

De rol van de medewerker verandert. Niet alleen boeken uitlenen, maar ook ouders informeren, stimuleren en met hen in gesprek gaan over taalontwikkeling. Juist dat persoonlijke contact maakt het verschil.Zie de prentenboeken en voorleesfilmpjes als een aanleiding om met ouders in gesprek te gaan over het belang van de thuistaal. En bouw samen aan een rijke taalomgeving voor kinderen.

Hilde: ‘Als bibliotheekmedewerker ben je soms letterlijk de toegangspoort naar meer informatie en kennis. Stap naar mensen toe en start het gesprek heel simpel met de vraag ‘welke taal spreek je thuis?’ Of ‘ken je het Speelmuurtje al?’

2. Kies de juiste pleken zorg voor begeleiding

Een beeldscherm werkt vaak als een magneet, merkt Hilde. Denk goed na over de plek en plaats het Speelmuurtje waar medewerkers er zicht op hebben en gemakkelijk contact kunnen maken met ouders en kinderen.

3. Geef ouders iets mee naar huis

Leg flyers of ander informatiemateriaalneer, bij voorkeur ook in verschillende talen. Zo kunnen ouders de informatie thuis nog eens nalezen en ontdekken welke mogelijkheden er zijn.

Hilde: ‘Vaak zijn mensen bezig met boeken zoeken of kopiëren en printen bijvoorbeeld. Ook die mensen spreek ik aan. Als het aan de orde is, geef ik ook een flyer mee in de thuistaal: Wat je als ouder moet weten over meertaligheid’

4. Combineer verschillende middelen

Gebruik boeken, voorleesfilmpjes en andere materialen in samenhang. Juist de combinatie maakt het makkelijker om ouders en kinderen op verschillende manieren te bereiken. Zet de middelen in bestaande programma’s in, zoals de VoorleesExpress, Boekstart en de Bibliotheek op school.

Annemieke: ‘De boodschap over het belang van de eigen taal, een rijke eigen taal, vertellen we heel veel. Binnen de VoorleesExpress, bij de kinderopvang, in trainingen die we geven. En daarin komt altijd De Voorleeshoek om de hoek kijken.’

5. Straal waardering uit voor thuistalen

Maak meertalige boeken zichtbaar in de collectie en laat zien dat alle talen welkom zijn. Daarmee geef je gezinnen het gevoel dat hun taal en cultuur ertoe doen.

Annemieke: ‘Tijdens een bijeenkomst op een basisschool vertelde een Farsi-sprekende vrouw iets wat me is bijgebleven. Ze zei: sinds ik in Nederland ben, heb ik me altijd welkom gevoeld. Maar ik had ook het gevoel dat niet alles van mij er mocht zijn. Ik moest Nederlands leren en de Nederlandse cultuur overnemen. Daarom raakt het me dat jullie zeggen dat mijn thuistaal erbij hoort. Dat het normaal is dat je droomt, denkt en scheldt in de taal van je hart. Als iemand dat eerder tegen mij had gezegd, had dat me enorm geholpen.’

Meer weten? Bekijk onderstaande links of neem contact op met Karien!

Dit project is een landelijke samenwerking tussen ons en De Voorleeshoek, samen met de KB Nationale Bibliotheek, Stichting Lezen, Stichting Samenwerkende POI’s Nederland en NBD Biblion. Met dank aan de subsidieverstrekkers Stichting Pica en het Nederlands Letterenfonds.

 

Datum