Wij werken in opdracht van de Provincie Gelderland en de Provincie Overijssel

Geplaatst door op met onderwerp

Rijnbrink introduceert elke maand een artikel van een Rijnbrink-professional. Deze maand het artikel van Modai van Aken: De Bibliotheek als sociale partner.

Modai van Aken is projectmedewerker in het team Bibliotheek Inhoudelijk Advies van Rijnbrink. Haar expertise is het sociaal domein.

FotoModaivanAkenMediumDe verandering van de maatschappelijke rol

"Jammer genoeg krijg ik zelden de kans om een nieuw station te bouwen”, zei Tsukuru. “In en rond Tokyo worden nog maar weinig nieuwe spoorlijnen aangelegd. Mijn werk bestaat grotendeels uit het opknappen en aanpassen van bestaande stations: drempelvrij maken, veiligheidshekken en multifunctionele toiletruimtes aanleggen, meer winkeltjes aantrekken, makkelijker overstappen op treinen van andere spoorwegmaatschappijen. De maatschappelijke rol van stations is aan het veranderen, en daarmee hebben we het eigenlijk best druk.” (Bron: de Kleurloze Tsukuru Tazaki en zijn pelgrimsjaren van Haruki Murakami, pagina 127)

De Bibliotheek als sociale partner

Bovenstaande alinea toont veel gelijkenissen met de Bibliotheekbranche; nieuwe Bibliotheken worden zelden gebouwd en bestaande Bibliotheken krijgen een make-over. Maar nog belangrijker: de maatschappelijke rol van Bibliotheken is aan het veranderen. De ‘Uitleenbibliotheek’ is verleden tijd. De Bibliotheek van de toekomst is educatief en speelt een belangrijke rol in de huidige ontwikkeling van de maatschappij. Eén van deze ontwikkelingen is de 3D transitie in het sociaal domein. Per 1 januari 2015 zijn de gemeenten zelf verantwoordelijk voor het organiseren van zaken als zorg, werk en inkomen, welzijn, opvoeding en jeugdzorg, aan mensen die het alleen niet redden. De ambitie van gemeenten is: meer werkenden, meer zelfredzaamheid en (daardoor) minder afhankelijk van zorg. Alleen, niet iedereen kan dat zo maar. Om als burger te participeren in de maatschappij heb je basisvaardigheden nodig, zoals lezen en schrijven, rekenen en digitale vaardigheden. De Bibliotheek speelt hierop in, want naast haar (digitale) collectie, biedt zij ook afgestemde programma’s, cursussen en trainingen. Uitbreiding van haar producten en diensten is noodzakelijk. Om de Bibliotheken hierbij te ondersteunen, heeft Rijnbrink een Kansenscan ontwikkeld.

De Kansenscan Participatie & Zelfredzaamheid

De Kansenscan gaat ervan uit dat de lokale omgeving (gemeente, organisatie en burgers) bepalend is voor de keuze van producten en diensten in de Bibliotheek. De scan analyseert het gemeentebeleid en licht gemeentelijke speerpunten uit. Daarnaast verkent de scan het lokale aanbod voor de burger en het netwerk voor de Bibliotheek. De Bibliotheek werkt samen met verschillende organisaties, zoals het onderwijs en kan meer organisaties benaderen die actief zijn in het sociaal domein. Vragen die hierbij helpen zijn: wie is actief op welk terrein? Welke producten en diensten worden aangeboden? Ook is een goed beeld van de burger belangrijk. Wat is zijn of haar leeftijd? Is hij of zij werkzaam? Statistieken uit het verleden helpen hierbij.
De analyse van het gemeentebeleid, de verkenning van het netwerk en het lokale aanbod schetsen de kansen en mogelijkheden voor de Bibliotheek. Om deze kansen te benutten, is de Bibliotheek afhankelijk van personeel, financiën en beleid. Hoe ziet het team eruit? Is er ruimte binnen de begroting? Wat is het strategisch beleid en welke rol ziet de gemeente voor de Bibliotheek?
Het antwoord op al deze vragen koppelt Rijnbrink aan de kansen en mogelijkheden wat leidt tot een gefundeerd advies over de (sociale) rol van de Bibliotheek op korte en (middel)lange termijn. Maar hoe ziet zo’n uitwerking van de Kansenscan er dan uit? De volgende paragraaf beschrijft een fictieve Kansenscan van Bibliotheek Y.

Bibliotheek Y krijgt een Kansenscan

We voerden een fictieve Kansenscan uit op Bibliotheek Y in gemeente X. Het hebben, houden en krijgen van werk is een speerpunt van gemeente X . Daarom maakt de gemeente afspraken met het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties over de inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Uit gemeentecijfers (waarstaatjegemeente.nl) blijkt dat gemeente X minder werklozen telt dan het landelijk gemiddelde, maar het percentage grijze druk (de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar) ligt veel hoger. Ook blijkt uit de netwerkanalyse en marktverkenning dat er, voor zowel ouderen als jongeren, een groot aanbod is op het gebied van cultuur, sport en ontspanning. Het strategisch beleid van Bibliotheek Y is voornamelijk gericht op participatie en zelfredzaamheid. Bibliotheek Y verwacht de komende jaren een kleine bezuiniging. Veel personeel ( 75%), richt zich nog op het klassieke Bibliotheekwerk, maar de meesten beschikken over groeimogelijkheden.
  • Korte termijn: studiekringen voor en door ouderen om de cognitieve ontwikkeling te blijven stimuleren.
  • Middellange termijn: ouderenspreekuur in samenwerking met ouderenbonden en welzijn. Ouderen kunnen terecht met vragen op het spreekuur, zoals over het WMO, zorg, wonen en welzijn.
  • Lange termijn: het bieden van een programma voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in samenwerking met lokale maatschappelijke organisaties. Deze deelnemers werken dagelijks, onder begeleiding, in de Bibliotheek aan hun basis –en arbeidsvaardigheden en dit biedt deelnemers meteen  structuur en zingeving.
Dit fictieve voorbeeld is een vereenvoudigde uitwerking en geeft op beknopte wijze een beeld van de Kansenscan. De analyses van de echte Kansenscan bestaan uit meerdere pagina’s die worden gebundeld tot een rapport.

De Kansenscan als pilot

Momenteel voert Rijnbrink de Kansenscan uit in Bibliotheek Noord-Veluwe en Bibliotheek Dalfsen-Nieuwleusen. Bibliotheek Noord Veluwe startte aanvankelijk alleen voor Bibliotheek Elburg, maar omdat Hetty Kruithof, directeur Bibliotheek Noord Veluwe, zeer positief en enthousiast was, wilde zij de Kansenscan ook in de vier andere gemeenten uitvoeren.  
“De werkmethodiek is echt van meerwaarde voor onze Bibliotheek. We hebben inzichtelijk gekregen hoe we er als Bibliotheek voor staan. Daarnaast hebben we een goed verhaal voor de gemeente, waardoor we onze positie als logische partner in het sociaal domein sterk kunnen onderbouwen”, aldus Hetty Kruithof.