Lezen dichter bij studenten: de kracht van samenwerken
Zeven schoolbibliotheken op zeven locaties. Dat is het doel van de samenwerking tussen ROC van Twente, vier Overijsselse bibliotheken en Rijnbrink. Op maandag 7 september werd de eerste Bibliotheek op school officieel geopend bij ROC-locatie Wierdensestraat in Almelo. Een mooi voorbeeld van hoe bovenlokale samenwerking lezen dichter bij studenten kan brengen. En van hoe we ze samen veel meer bijbrengen dan een vak.
Erwin Karst was als adviseur bij Rijnbrink aanjager van deze bovenlokale samenwerking. Een proces van meerdere jaren, met veel gesprekken, voorlichtingen en workshops om opleidingen en docenten mee te krijgen. Hij zag de afgelopen jaren een duidelijke verandering in het middelbaar beroepsonderwijs.
‘Er is een toenemend besef van urgentie dat ook mbo-scholen iets met lezen moeten doen. Waar ik eerder vaak in een soort overtuigingsstand de scholen langs ging, zijn veel scholen het er inmiddels over eens hoe belangrijk leesbevordering voor studenten is. Een goed teken, ook gezien recent onderzoek waaruit blijkt dat de leesvaardigheid onder Nederlandse scholieren verder daalt. De vraag is vaak wel: hoe pakken we dat aan?’
Van urgentie naar aanpak
De samenwerking met ROC van Twente geeft daar een concreet antwoord op. Op zeven locaties van ROC komt een schoolbibliotheek. En dat houdt meer in dan een kast vol boeken. De Bibliotheek op school aanpak draait om het creëren van een omgeving waarin lezen een vanzelfsprekende plek krijgt. Een aantrekkelijke collectie is belangrijk, maar net zo belangrijk zijn de aandacht voor lezen in het onderwijs, de rol van docenten en het volgen van de ontwikkeling van studenten.
Juist de structurele aanpak maakt volgens Erwin het verschil. ‘Het is best uniek dat we het hier ROC-breed, in meerdere plaatsen opzetten samen met Bibliotheek Almelo, Bibliotheek Twente, Bibliotheek Enschede-Haaksbergen en Bibliotheek Rijssen-Holten. Bestaande samenwerkingen zijn vaak tussen losse opleidingen en lokale bibliotheken, maar deze schaal en samenhang is nieuw.’
Door samen te werken aan leesbevordering bij studenten, geven ROC van Twente en de bibliotheken een duidelijk signaal af, zegt Erwin. ‘Het maakt duidelijk hoe belangrijk dit onderwerp is. Leesbevordering is onderdeel van het beleid en dat is cruciaal, want daarmee borg je het veel beter. Dan blijf je niet hangen in losse activiteiten, hoe leuk en goedbedoeld ook. Nee, we gaan hier samen echt stappen maken.’
Een bibliotheek op school is pas het begin
De eerste schoolbibliotheek aan de Wierdensestraat in Almelo is inmiddels een feit. De plek ervan in school is bewust gekozen. Leesconsulent Malou Potters vertelt: ‘De schoolbibliotheek zit heel centraal, bij de entree. Iedereen loopt er dus dagelijks voorbij. Toen ik de bibliotheek inrichtte, liepen er al best veel docenten even binnen uit nieuwsgierigheid. ‘Het is echt een A-locatie’, vult Erwin aan. ‘Goed zichtbaar in de hal waar alles samenkomt.’
Ook de inrichting en presentatie van de collectie zijn belangrijk. Die moeten studenten uitnodigen om te kijken, te bladeren en iets te ontdekken dat bij hen past. In de schoolbibliotheek staat daarom een mix van fictie, non-fictie, populaire en informatieve boeken. Alles wat aansluit bij de interesses en belevingswereld van studenten. Want, zo zegt Erwin:
Hoe interessanter de inhoud, hoe eerder een student een boek pakt en gaat lezen.
Malou stelde de collectie samen met een collectiespecialist van Rijnbrink. Op basis van wat studenten en docenten aangeven vult ze de collectie aan. ‘Missen zij boeken over bepaalde onderwerpen, denk aan make-up voor de schoonheidsspecialistenopleiding in Almelo, dan kan ik op zoek gaan naar dat soort boeken.’
De leesconsulent: van boekenkast naar klaslokaal
Een schoolbibliotheek werkt pas echt als studenten er gebruik van maken. En dus is de rol van de leesconsulent breder dan het vullen en beheren van de boekenkasten.
‘Tot nu toe ben ik vooral heel praktisch bezig geweest, vertelt Malou. ‘Kasten in elkaar zetten, zorgen dat die op de juiste plek staan en de boeken erin zetten. Als deze schoolbibliotheek goed opgestart is, kan ik ook docenten ondersteunen met hun leesbeleid.’
Want een Bibliotheek op school is volgens Malou pas het begin. ‘Nu die er is, moeten we ‘m ook actief onder de aandacht brengen. Doen we dat niet, dan komen alleen mensen die al lezen. En we willen natuurlijk juist de studenten binnen krijgen die niet lezen.’
Daarom zoekt Malou de studenten en docenten actief op. Bijvoorbeeld door een les in te gaan, boeken mee te nemen en te vertellen wat er allemaal te vinden is in de bibliotheek. Of door studenten mee te nemen naar de lokale bibliotheek voor een rondleiding. Ook kan Malou docenten op studiedagen inspireren hoe lezen een plek kan krijgen in de lessen.
Daarbij is niet alleen de docent Nederlands of Engels belangrijk. Juist de praktijkdocent speelt een grote rol, vertelt Malou. ‘Mbo-studenten kijken vaak naar praktijkdocenten op. Als die een boek op tafel heeft liggen en zegt: ‘hé jongens, ik ben dit aan het lezen’, kan dat al helpen om de interesse te wekken.’
Daarnaast biedt het mbo – meer dan het primair en voortgezet onderwijs – mogelijkheden om aan te haken bij de opleidingskeuze. Dat kan motiverend werken. Malou: ‘Een praktijkdocent kan een krantenbericht of boek bespreken dat aansluit bij de praktijkles. Door dit soort kleine dingen, breng je lezen als docent veel dichter bij de studenten.’
Lezen gaat ook over taal in de les
Studenten aan het lezen krijgen is één ding. Taal in het onderwijs is een ander onderdeel van de aanpak Bibliotheek op school. Veel lezen zorgt ervoor dat de woordenschat toeneemt en studenten andere teksten beter gaan begrijpen. Maar ook de manier waarop een docent een opdracht formuleert, doet ertoe. Een mooie taak voor de leesconsulent om docenten daarvan bewust te maken, vertelt Erwin.
‘Malou kan vakdocenten uitleggen dat het uitmaakt hoe een opdracht of toets is omschreven. Snappen studenten wel wat de bedoeling is? Zitten er woorden in die ze niet kennen? Of gebruikt de docent ellenlange zinnen waardoor studenten moeite hebben met lezen? Dat kan ervoor zorgen dat ze zo’n toets of opdracht slecht maken.’
Een concrete tip van Malou aan docenten: neem een opdracht eens door met een collega die goed is in taal. Die kan aanraden om bepaalde woorden eruit te halen of zinnen in te korten. Op die manier wordt begrijpend lezen in het onderwijs een gezamenlijke aanpak en verantwoordelijkheid.
Meten wat er verandert
Een belangrijke bouwsteen van de Bibliotheek op school is de Monitor. Die helpt om zicht te krijgen op het leesgedrag en de leesattitude van studenten. Wat vinden zij nou eigenlijk van lezen? Hoe leuk vinden ze dat? Hoeveel lezen ze?
‘Als je de Monitor consequent jaarlijks uitvoert, zie je goed of er iets verandert in de attitude ten aanzien van lezen’, legt Erwin uit. ‘We onderzoeken straks bijvoorbeeld ook wat studenten van de schoolbibliotheek vinden. Voldoet die aan de verwachtingen? Kunnen er zaken beter?’ Zo wordt de Monitor niet alleen een meetinstrument, maar ook een manier om de aanpak steeds verder te verbeteren.
Laatste halte preventie laaggeletterdheid
De Bibliotheek op school is een bewezen effectieve aanpak voor leesbevordering. Onderzoek naar de aanpak laat zien dat structurele aandacht voor lezen, een goede collectie, samenwerking tussen school en bibliotheek en de inzet van leesprofessionals bijdragen aan een sterker leesklimaat.
Volgens Erwin mag het beroepsonderwijs sterker inzetten op leesbevordering. Erwin:
De maatschappij heeft enorm behoefte aan beroepskrachten van het mbo, blijvend. Daar moet je dus goed in investeren. Bovendien is het beroepsonderwijs de laatste halte qua preventie laaggeletterdheid. Gaan de studenten van school, dan ben je ze kwijt.
Wat kunnen andere scholen en bibliotheken van dit project leren?
Het project bij ROC van Twente laat volgens Erwin vooral zien wat er mogelijk is als partijen de krachten bundelen. Dat is ook interessant voor andere bibliotheken en scholen.
Krijg je als bibliotheek de vraag van een ROC om een Bibliotheek op school in te richten? Misschien loop je er dan tegenaan dat je niet alle expertise in huis hebt. Erwins advies: zoek de samenwerking. ‘Door bovenlokaal samen te werken, kun je zo’n onderwijsinstelling meer bieden. Bekijk hoe de school georganiseerd is, waar de locaties zitten en welke bibliotheken in het werkgebied liggen. Ga vervolgens het gesprek met die bibliotheken aan. Rijnbrink kan daarbij helpen, coördineren en adviseren.’
Voor scholen geldt ook het advies: kijk breder naar het hele plaatje. Maak leesbevordering onderdeel van het beleid, in plaats van losse activiteiten om meer studenten aan het lezen te krijgen. Bekijk goed: wie zijn de studenten en wat spreekt hen aan? Hoe kunnen docenten een rol spelen? Betrek de Bibliotheek als partner, zodat ook studenten die niet uit zichzelf een boek pakken, gaan lezen.
Verhalen vergroten je wereld
Maandag 7 september gaat de boeken in als de officiële opening van de schoolbibliotheek ROC-locatie Wierdensestraat Almelo. Na een bijdrage van Trudy Vos, voorzitter College van Bestuur ROC van Twente en Bernard Fransen, bestuurder van Rijnbrink, konden studenten de bibliotheek ontdekken. De school organiseerde daarvoor een Living Library, waarbij studenten in gesprek konden gaan met ‘levende boeken’: mensen met een bijzonder verhaal.
Voor Erwin past het concept van een Living Library mooi bij de gedachte achter de Bibliotheek op school.
Als je verhalen tot je neemt, op welke manier dan ook, ga je op ontdekkingsreis. Verhalen horen en lezen vergroot je wereld.
Opening schoolbibliotheek Wierdensestraat Almelo door Trudy Vos en Bernard Fransen
Vakmensen én volwaardige burgers
Malou heeft zin om na de realisatie van de eerste schoolbibliotheek met studenten en docenten aan de slag te gaan. Erwin kijkt met trots terug op het proces dat daaraan voorafging. Hij hoopt dat het project een voorbeeld kan zijn voor andere scholen en bibliotheken. Juist de schaal van de samenwerking maakt dit project bijzonder én krachtig.
‘Blijven we daar met elkaar energie in stoppen en de krachten bundelen, dan realiseren we iets heel moois’, sluit Erwin af.
We leiden niet alleen vakmensen op, maar zorgen voor volwaardige, kritische en zelfbewuste burgers in de maatschappij.
Meer weten over Bibliotheek op school in het middelbaar beroepsonderwijs?
- Bekijk de website
- Lees de brochure ‘Meer lezen, beter in taal – mbo’
