Inspiratie over een inclusieve bibliotheek bij The Black Archives en OBA Bijlmerplein
Hoe zorg je ervoor dat iedereen zich welkom en thuis voelt bij de bibliotheek? Dat begint met bewustzijn. Bewustzijn van de geschiedenis, van de collectie die al dan niet ruimte biedt aan andere stemmen en van de manier waarop je programmeert: met of naast mensen in plaats van vóór hen. Ter lering en inspiratie gingen bibliotheekmedewerkers uit Gelderland en Overijssel en Rijnbrink-collega’s op excursie naar Amsterdam. Een werkbezoek aan The Black Archives en OBA Bijlmerplein bood hun concrete handvatten, verhalen en volop inspiratie voor een inclusieve bibliotheek.
The Black Archives: een archief als daad van verzet
The Black Archives, tijdelijk gevestigd aan het Bijlmerplein, is een historisch archief dat verhalen bewaart die elders worden verzwegen; over kolonialisme, slavernij en emancipatiestrijd. De collectie gaat terug op het levenswerk van Waldo Heilbron en op de nalatenschap van het revolutionaire echtpaar Otto en Hermina Huiswoud, dat decennialang door de FBI werd gevolgd vanwege hun antikoloniale activisme.
Hun verhaal was onbekend totdat Hermina, die Otto 37 jaar overleefde, zorgvuldig al hun documenten, brieven en artefacten bewaarde zodat het ooit verteld kon worden. Haar collectie vormde de basis voor The Black Archives. De expositie Zwart & Revolutionair vertelt het verhaal van Otto en Hermina.
‘Het inzien van de FBI-rapporten en het luisteren naar het verhaal over Otto en Hermina was erg indrukwekkend’, aldus Eva Liem, adviseur bij Rijnbrink. ‘Dit illustreert ook het belang van doorvertellen. Het verhaal van een beladen geschiedenis komt tot leven door vertellingen, beeldmaterieel en de erfenis van hun strijdkracht en activisme.’
Bewaarplaats en podium voor debat, kunst en gemeenschapsvorming
Inmiddels telt de collectie van The Black Archives meer dan twintigduizend items. Boeken, archieven, artefacten en audiovisueel materiaal met een focus op racisme, kolonialisme, gender, feminisme en de geschiedenis van de Surinaamse en Caribische diaspora in Nederland.
Het archief ontsluit kennis die in reguliere onderwijsinstellingen en bibliotheken vaak ontbreekt of onderbelicht blijft. Naast bewaarplaats is het ook een podium voor debat, kunst en gemeenschapsvorming.
Boekentips van gids Alice
Gids Alice sloot de rondleiding bij The Black Archives af met een aantal persoonlijke aanraders:
- Smibologie; een boek over stereotypering rondom de Bijlmer dat je van rechts naar links leest, als een manga. Toegankelijk en verrassend.
- Wij slaven van Suriname van Anton de Kom; een klassieker en verplichte lezing over slavernij en kolonialisme die zijn actualiteit niet verloren heeft.
- Op zoek naar de stilte van Waldo Heilbron; zijn persoonlijke bibliotheek vormde mede de basis voor The Black Archives.
Meer weten over The Black Archives? Bezoek de website en ga langs op locatie.
OBA Bijlmerplein: programmeren met de gemeenschap
Tweede locatie van het werkbezoek was OBA Bijlmerplein, waar de deelnemers hoorden hoe je samen met een gemeenschap programmeert en collectioneert.
Vijf jaar geleden maakte OBA Bijlmerplein de transitie van klassieke uitleenbibliotheek naar community library, waarin het buurtgericht werken centraal staat. In de praktijk betekent dat een fundamenteel andere manier van werken en denken over wie de bibliotheek toebehoort. De bezoeker en buurtgenoot zijn het vertrekpunt. Persoonlijke verhalen krijgen een plek, de bibliotheek wordt een ‘third place’ en bewoners nemen zelf initiatief en voeren uit.
Affirmaties, hiphop en voorlezen in Sranan Tongo
Een mooi voorbeeld is de samenwerking met Black Activation Month, waarbij voorgelezen wordt met affirmaties voor kinderen: ‘Ik ben mezelf en dat is mijn superkracht’. Of de Hiphop Corner, een partnercollectie met dansschool Foundation, die laat zien dat hiphop erfgoed is. Bijbehorende lezingen, panelgesprekken en een aparte boekenkast maken de verbinding tussen programmering en collectie tastbaar.
OBA Bijlmerplein werkt ook expliciet aan meer aandacht voor het koloniale verleden. Dat betekent streven naar inclusieve representatie van verhalen uit Amsterdam-Zuidoost, kennis van de geschiedenis en demografie van de buurt. Een concreet voorbeeld bij deze bibliotheek: voorlezen in Sranan Tongo, een in Suriname ontstane creooltaal. Een kleine, maar betekenisvolle daad waardoor mensen uit de buurt zich gezien en welkom voelen.
Hoe komen de partnercollecties tot stand?
Interessant onderwerp van gesprek tijdens het werkbezoek was hoe de partnercollecties tot stand komen. Wie beslist er, met wie en op basis waarvan?
‘We wisselden met de collega’s van OBA Bijlmerplein mooie verhalen en ervaringen uit’, vertelt Eva. ‘Hoe betrek je buurtorganisaties en sleutelfiguren bij de programmering en collectie, welke drempels kun je wegnemen en welke kartrekkers kun je inzetten? Dat is vallen en opstaan. Belangrijk is te weten wat er in je gemeenschap gebeurt en wat er leeft. Zoek de connectie met de buurt en met elkaar.’
Bekijk dit voorbeeld van programmeren samen met en door de gemeenschap.
Wil je jezelf verder ontwikkelen op het gebied van programmeren en collectioneren met oog voor diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid? Neem contact op met Eva Liem.
Er komen meer inspirerende excursies aan! Houd hiervoor onze nieuwsbrief en socials in de gaten.
