Gelderlanders geven woorden aan democratie: zo kwam de Loesje-campagne tot stand
Op 18 maart gaan we naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. In diezelfde periode start in Gelderland een bijzondere campagne rondom het thema democratie. Inwoners gaan aan de slag om zelf woorden te geven aan democratie. Aan vrijheid, gelijkwaardigheid en zeggenschap. Die woorden hangen binnenkort door heel Gelderland, in de herkenbare stijl van een Loesje-poster. De campagne is een samenwerking tussen de Gelderse bibliotheken en Loesje, met Rijnbrink als projectleider. In dit artikel lees je alles over het hoe en waarom van deze speciale campagne voor democratie.
Schrijfworkshops in heel Gelderland
Afgelopen weken organiseerden elf bibliotheken verspreid over Gelderland 25 schrijfworkshops. Daar denken en schrijven inwoners actief mee over democratische waarden. Want democratie leeft niet alleen in vergaderzalen en beleid, maar juist in buurten, dorpen en steden. Daar waar mensen elkaar ontmoeten en hun stem laten horen. Tijdens de schrijfworkshops creëren Gelderlanders samen hun eigen Loesje-poster rondom het thema democratie.
Het gereedschap: papier en een pen
In Hoevelaken is de workshop volledig volgeboekt. Hoewel het buiten al donker is, brandt in de bibliotheek nog licht. Aan een grote lange tafel zitten mannen en vrouwen van alle leeftijden. Ze hebben allemaal een dampend kopje koffie of thee voor zich, en een spierwit vel en een pen: het gereedschap van vanavond. Wethouder Mariëlle Broekman opent de avond en dan is het tijd om de handen uit de mouwen te steken.
Ben de Graaf is één van de deelnemers: ‘Ik ben tekstschrijver en deze schrijfcursus leek me leuk. Sowieso. Alle creatieve schrijfcursussen vind ik leuk,’ vertelt hij.
Moeten bibliotheken activistischer zijn?
Het idee voor de Loesje-campagne ontstond tijdens gesprekken tussen Gelderse bibliotheekdirecteuren. ‘We hadden het afgelopen jaar een studiereis naar Utrecht en Den Haag met als thema democratie’, vertelt Doeko Pinxt, directeur-bestuurder van de Zoomerij in Dieren. Tijdens de reis groeide de behoefte om ontmoeting en dialoog concreter te maken. ‘Je kunt het heel lang over onze drie maatschappelijke opgaven hebben, maar wat doe je als de wereld in brand staat? Als democratische waarden onder druk staan en als er oorlog dichtbij is?’ Ze vroegen zich hardop af: moeten we als bibliotheken niet veel activistischer zijn? Die vraag bleef hangen.
Loesje maakt het aaibaar
De bibliotheek in Nijmegen had toevallig net een campagne met Loesje gedaan. En Loesje had net een boekje uitgebracht over ontmoeting, verbinding en uit je bubbel stappen: Hé, jou ken ik nog nergens van.
‘Ik heb twintig jaar geleden bij Loesje gewerkt als internationaal coördinator,’ vertelt Doeko. ‘Het schrijven van Loesje-teksten tijdens zo’n workshop is eigenlijk een vorm van dialoog. Weliswaar schriftelijk, maar je wisselt verschillende perspectieven op papier uit en je reageert en associeert rustig op hetgeen een ander heeft geschreven.’ Hij noemt het een verademing als je het vergelijkt met een gemiddeld politiek debat. ‘Je schreeuwt niet door elkaar, je wisselt echt uit. Dat is een waardevol proces voor de deelnemers. De uitkomst, een tekst op een poster, is goed te delen en de naam Loesje maakt het aaibaar.’
Democratie doe je samen
Eén ding was voor de directeuren vanaf het begin helder: de inwoners van Gelderland moeten centraal staan in de campagne. Doeko: ‘De kracht van Loesje is dat Loesje altijd schrijft in groepsverband. De kracht van democratie is dat je het samen doet. Deze campagne maken we samen, schrijven we samen en verspreiden we door heel Gelderland. Door die gelaagdheid geven we op verschillende niveaus invulling aan democratische waarden.’
Janneke Bloemheuvel, Adviseur Marketing & Communicatie bij Rijnbrink en projectleider van de Loesje-campagne, vult hem aan: ‘We organiseren het niet top-down. Inwoners schrijven zelf de teksten en bepalen zelf de invalshoek en de toon. Dat levert scherpe, humorvolle en soms verrassende posters op.’
Democratie zit in het DNA van de bibliotheek
Volgens Janneke is de Bibliotheek het logische decor van deze campagne. ‘Democratie zit in het DNA van de bibliotheek. Het is een toegankelijke publieke ruimte waar verschillende perspectieven naast elkaar mogen bestaan. Waar je informatie kunt vinden, je mening kunt vormen en in gesprek kunt gaan.’
Dat maakt de Gelderse bibliotheken dus cruciaal in dit proces. ‘Zij zijn de plek waar het gebeurt. Zij organiseren de workshops, nodigen inwoners uit en zorgen voor een pluriforme groep deelnemers. Ze bieden ruimte voor vrije meningsuiting, ontmoeting en kritisch denken. Deze campagne maakt die maatschappelijke rol zichtbaar.’
Ik hoop dat mijn stemming omslaat
In Hoevelaken wordt die rol zichtbaar aan de grote lange tafel waar pennen de spierwitte velletjes kleur geven. Ben: ‘Leuk om over een van de thema’s, zoals als verkiezingen, in een Loesje-setting na te denken. Het nodigt uit om het onderwerp van andere, creatieve kanten te bekijken. Als groep en door de werkvormen kom je op nieuwe ideeën.’
Zijn Loesje-tekst luidt:
Verkiezingen. Ik hoop dat mijn stemming omslaat.
‘Die viel goed. Wie weet zie ik die straks terug op een poster. Dat zou leuk zijn!’ De gesprekken gaan verder dan alleen verkiezingen. ‘Vreemdelingenhaat, verbinding en andere onderwerpen. En zelfs tijdens deze bijeenkomst bleek dat polarisatie om de hoek ligt.’ Gelukkig bleef de sfeer wel goed. ‘Iedereen ging aan het einde van de workshop goedgemutst naar huis. Leuk dat de bieb hier een positieve rol in speelde,’ besluit hij.
Een geslaagde campagne?
In heel Gelderland zijn rond de 25 workshops georganiseerd. ‘Zo’n 375 mensen hebben meegeschreven en daarmee bijgedragen aan de campagne,’ vertelt Doeko trots. ‘Daarmee is het voor mij eigenlijk al geslaagd.’ Voor hem zit het succes niet alleen in aantallen. ‘Ik hoop dat de posters, het deel van de campagne dat zichtbaar is voor publiek, ook mooie reacties en dialoog oplevert.’
Een glimlach maakt samenleven makkelijker
Janneke kijkt vanuit haar rol als projectleider ook naar de bredere impact voor bibliotheken. ‘De campagne is geslaagd als bibliotheken zichtbaar zijn als plek van ontmoeting en goede gesprekken. Dat ze worden gezien als actieve speler rond democratische waarden.’
Toch voert vooral de menselijke impact zowel bij Janneke als bij Doeko de boventoon. ‘Dat mensen even blijven hangen. Dat ze denken ‘hier zit iets in’ of dat ze glimlachen,’ zegt Janneke. ‘Die glimlach is wellicht geen democratische waarde, maar hij maakt het samenleven wel een stuk makkelijker,’ vult Doeko aan.
Een tekst die hem is bijgebleven:
Bedoel je wel wat ik begrijp?
‘Daarin zit een stukje wederkerigheid. Het gaat over luisteren, elkaar begrijpen, maar ook over verschillende perspectieven die je als mens kan hebben. De tekst zet je even aan het denken, maar heeft voor mij ook een kwinkslag. Daardoor heeft hij ook iets grappigs.’
Van bibliotheek naar straat
375 deelnemers, 25 workshops. Het resultaat? 7 posters die in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen door heel Gelderland te zien zijn. De teksten verschijnen in de bekende Loesje-opmaak, gecombineerd met de huisstijl van bibliotheken.
Op 6 maart worden de geselecteerde posters bovendien via wildbeaming geprojecteerd op gebouwen in Arnhem. ‘Door teksten te projecteren op gebouwen, brengen we het gesprek letterlijk naar buiten. Het versterkt het publieke karakter van de boodschap. En dat in de hoofdstad van Gelderland,’ zegt Janneke.
En zo laten bibliotheken in Gelderland zien dat democratie niet alleen in het stemhokje leeft. Ook luisteren, praten en elkaar beter begrijpen horen daarbij.
