5x financiële veranderingen in 2026: wat betekent dit voor jouw bibliotheek?
Het is 2026: nieuwe regels zijn van kracht en de rol van bibliotheken is steviger verankerd dan ooit. Gemeenten hebben nu een wettelijke zorgplicht en ook fiscaal verandert er veel. Wat betekent dit in de praktijk voor jou als bibliotheek? Waar moet je nu scherp op zijn? En hoe bereid je je goed voor? In dit artikel zetten we de belangrijkste veranderingen voor je op een rij.
Het btw-tarief blijft 9%
Goed nieuws voor bibliotheken en hun bezoekers: het lage btw-tarief van 9% op boeken, cultuur en sport blijft ook in 2026 van kracht. Het eerdere plan om dit tarief te verhogen naar 21% is niet doorgevoerd, na stevig politiek en maatschappelijk verzet. Dit besluit maakt een groot verschil. Een hoger btw-tarief zou activiteiten duurder hebben gemaakt, voor bibliotheken en voor inwoners. Door het lage tarief te behouden, blijven bibliotheekdiensten toegankelijk voor iedereen. Voor bibliotheken betekent dit meer financiële stabiliteit. Er is ruimte om te blijven investeren in lezen, educatie, cultuur en ontmoeting. Voor bezoekers betekent het dat lidmaatschappen, activiteiten en voorzieningen betaalbaar blijven.
Kortom: het behoud van het lage btw-tarief draagt direct bij aan de maatschappelijke rol van de bibliotheek als laagdrempelige plek waar iedereen kan binnenlopen, meedoen en zich ontwikkelen.
Wettelijke zorgplicht: volwaardige bibliotheken
Sinds dit jaar hebben alle gemeenten een wettelijke zorgplicht voor bibliotheken. Dat betekent dat gemeenten samen met provincies verantwoordelijk zijn voor een voldoende aanbod van volwaardige openbare bibliotheken binnen hun grondgebied. Deze verplichting is vastgelegd in de aangepaste Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob). De zorgplicht gaat verder dan het simpelweg ‘hebben’ van een bibliotheek. Gemeenten moeten ervoor zorgen dat bibliotheken goed bereikbaar zijn, inhoudelijk op orde en aansluiten bij de behoeften van inwoners. De bibliotheek is daarmee officieel erkend als basisvoorziening, net als bijvoorbeeld onderwijs of welzijn.
De bekostiging van deze zorgplicht loopt via het gemeentefonds. Gemeenten krijgen hiermee middelen om afspraken te maken over kwaliteit, spreiding en samenwerking. Hoe die middelen precies worden ingezet, vraagt om lokale keuzes en goede afstemming met bibliotheekorganisaties.
De wet geeft richting, maar laat ook ruimte. Ruimte om de bibliotheekvoorziening vorm te geven op een manier die past bij de lokale context. Dat roept meteen een belangrijke vraag op: wanneer is een bibliotheek eigenlijk volwaardig? Op deze vraag geven we uitgebreid antwoord op onze Zorgplicht-pagina.
Decentralisatie-uitkering: extra steun voor gemeenten
Om gemeenten te ondersteunen bij hun nieuwe wettelijke zorgplicht voor bibliotheken, is er in 2025 en 2026 een specifieke decentralisatie-uitkering beschikbaar. Deze uitkering is bedoeld om gemeenten de financiële ruimte te geven om te zorgen voor voldoende en volwaardige bibliotheekvoorzieningen. De hoogte van de uitkering is gekoppeld aan het aantal inwoners: € 2,95 per inwoner. Daarbij geldt een minimum van € 100.000,- per gemeente, zodat ook kleinere gemeenten genoeg middelen hebben om mooie stappen te zetten.
Het geld wordt via het gemeentefonds beschikbaar gesteld en is bedoeld voor de uitvoering van de zorgplicht uit de aangepaste Wsob. De decentralisatie-uitkering biedt daarmee een belangrijke impuls om samen met bibliotheken te bouwen aan een toekomstbestendig netwerk. Een netwerk dat past bij de lokale context en bij de maatschappelijke functies van de bibliotheek.
Let op bij vastgoed en investeringen
Investeer je als bibliotheek in vastgoed? Dan is het belangrijk om extra scherp te zijn. Vanaf 1 januari 2026 verandert de herzieningstermijn voor de btw op investeringsdiensten aan onroerende zaken. Denk aan dingen als nieuwbouw, verbouwing, ingrijpend onderhoud of multifunctionele accommodaties waarin meerdere functies samenkomen. Tot nu toe werd de btw die je aftrekt op deze investeringen over een kortere periode beoordeeld. Vanaf 2026 wordt deze herzieningsperiode verlengd. Dat betekent dat de Belastingdienst langer meekijkt of een gebouw ook daadwerkelijk wordt gebruikt voor btw-belaste activiteiten.
De overheid doet dit om te voorkomen dat organisaties btw aftrekken en het vastgoed later anders gaan gebruiken, bijvoorbeeld voor vrijgestelde activiteiten. Door de langere herzieningstermijn kan eerder afgetrokken btw (deels) worden teruggevorderd als het gebruik verandert. De manier waarop je een gebouw gebruikt en hoe dat gebruik zich in de jaren daarna ontwikkelt, wordt dus nog belangrijker. Het loont om hier vooraf goed over na te denken en scenario’s door te rekenen.
Begin daarom niet pas aan het einde met de cijfers. Haal btw- en vastgoedexpertise er op tijd bij. Dat geeft overzicht, voorkomt financiële tegenvallers en helpt je keuzes te maken die aansluiten bij je maatschappelijke opgave.
Meer arbeidskorting voor lagere inkomens
In 2026 verandert de arbeidskorting. De overheid past de indexatie van de eerste twee inkomensgrenzen aan. Dat klinkt technisch, maar het effect is helder: werknemers met een lager inkomen houden meer geld over. Voor bibliotheekmedewerkers betekent dit, dat zij recht hebben op een hogere arbeidskorting. Die korting wordt verrekend via de loonbelasting. Daardoor stijgt het netto-inkomen, zonder dat het brutoloon verandert.
Deze maatregel is vooral gunstig voor medewerkers met kleinere contracten of lagere salarisschalen. Een groep die in de bibliotheeksector relatief groot is. Het helpt om werken lonender te maken en geeft medewerkers wat extra financiële ruimte. Hoewel het geen structurele loonsverhoging is, is het wel een positieve stap. Het laat zien dat er aandacht is voor de positie van werkenden met een lager inkomen en dat komt ook de mensen in de bibliotheeksector direct ten goede.
Samen vooruit
De veranderingen in 2026 vragen om keuzes, samenwerking en voorbereiding. Maar ze bieden ook kansen. Kansen om bibliotheken verder te versterken als maatschappelijke spil in de gemeente. Wij denken graag met je mee over financiering, zodat jij kunt doen waar het om draait: impact maken voor je inwoners. Samen zorgen we voor sterke, volwaardige bibliotheken. Nu en in de toekomst.
