Marieke Slangen is projectleider van de werkgeversaanpak bij ROC Nijmegen, een van de kernpartners van Vaardig Vooruit. In deze persoonlijke blog vertelt zij hoe haar kijk op basisvaardigheden veranderde. Niet door een onderzoek of beleidsstuk, maar door de verhalen van mensen. Zoals het verhaal van Mandy, die Marieke voor een interview sprak.
Die uitspraak van Mandy is me bijgebleven. Ze wilde wel werken, maar dacht dat dat voor haar niet mogelijk was. Door de burn-out van haar man kwam ze in contact met de gemeente. Daar kreeg ze de vraag die haar leven veranderde: ‘Zou je het niet leuk vinden om te werken?’
Mandy startte vervolgens met een cursus digitale vaardigheden bij het ROC Nijmegen en heeft inmiddels een baan. Vol trots vertelde ze me over haar collega’s, het zelfvertrouwen dat ze heeft gekregen en haar kinderen die trots op haar zijn. Met een twinkeling in haar ogen zei ze: ‘Ik had dit veel eerder moeten doen.’
Het verhaal van Mandy raakte mij. Het laat zien hoe groot het verschil kan zijn tussen hoe iemand naar zichzelf kijkt en wat er daadwerkelijk mogelijk is. Voor werkgevers zit hierin een belangrijke vraag: kijken we vooral naar wat iemand vandaag kan of ook naar wat iemand morgen kan worden?
Toen ik startte als projectleider van de werkgeversaanpak binnen Vaardig Vooruit, wilde ik weten wat er rond basisvaardigheden al gebeurt. Zo werk ik: als ik een nieuw vraagstuk tegenkom, wil ik eerst begrijpen wat er speelt. Ik bezocht bijeenkomsten, las rapporten en sprak met deskundigen.
Hoe meer ik hoorde en las, hoe groter mijn verwondering werd. Want er gebeurt ontzettend veel op het gebied van basisvaardigheden! Er zijn talloze initiatieven, samenwerkingen en projecten. En toch blijven juist de mensen voor wie al die inspanningen bedoeld zijn vaak buiten beeld. Dat geldt vooral voor de NT1-doelgroep: mensen met Nederlands als moedertaal die moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen of digitale vaardigheden.
Dat zette me aan het denken. Hoe kan het dat er zoveel gebeurt en we deze mensen toch niet of pas heel laat bereiken?
In mijn zoektocht naar antwoorden ontdekte ik dat hun kwetsbaarheid vaak nauwelijks zichtbaar is. Mensen ontwikkelen slimme manieren om zich te redden. Een collega vult een digitaal formulier in, een partner leest de post of iemand anders helpt met een app. Zolang dat goed gaat, lijkt er weinig aan de hand. Tot er iets verandert: een nieuwe app, een andere functie, een reorganisatie, ziekte van een partner of financiële zorgen. Dan wordt zichtbaar hoe kwetsbaar de situatie eigenlijk was.
Mijn eerste gesprekken met werkgevers over basisvaardigheden op de werkvloer waren soms confronterend, maar vooral leerzaam. Werkgevers vinden het onderwerp belangrijk, maar hebben simpelweg te maken met andere urgente vragen. Hoe houden we de organisatie draaiende? Hoe krijgen we de roosters rond? Hoe zorgen we dat medewerkers meegaan met digitalisering en veranderende werkprocessen?
Steeds beter begreep ik dat basisvaardigheden voor werkgevers zelden het vertrekpunt zijn. En eerlijk gezegd snap ik dat ook. Ik sprak over lezen, schrijven en digitale vaardigheden, terwijl werkgevers het vooral hadden over duurzame inzetbaarheid, vakmanschap en goed werkgeverschap.
Vanaf dat moment veranderde mijn benadering. Werkgevers willen vaak best iets betekenen voor hun werknemers, maar de aanpak moet aansluiten bij hun dagelijkse praktijk. Zij hebben behoefte aan handelingsperspectief: hoe herken je signalen, hoe voer je een zorgvuldig gesprek en waar kun je medewerkers vervolgens naartoe verwijzen? Als dat duidelijk is, kun je samen echt stappen zetten.
n mijn eigen werkomgeving is het heel normaal om te blijven leren. Je volgt een opleiding, krijgt ruimte om jezelf te ontwikkelen en denkt na over een volgende stap. Maar door de verhalen van mensen realiseer ik me dat die vanzelfsprekendheid lang niet voor iedereen geldt.
Sommige mensen combineren meerdere banen om financieel rond te komen. Anderen hebben thuis zorgen die alle ruimte in hun hoofd innemen. Tijdens een avondcursus zag ik deelnemers binnenkomen die na een lange werkdag nauwelijks hun ogen open konden houden. Sommigen vielen bijna in slaap.
Het maakte me duidelijk dat wij als professionals gemakkelijk praten over leren en ontwikkelen. Maar om te kúnnen ontwikkelen, moet er ruimte zijn. Ruimte in je hoofd, in je leven en soms simpelweg financiële of praktische ruimte. Pas dan kan iemand nieuwe stappen zetten en zich ontwikkelen. Ook dát is de werkelijkheid achter basisvaardigheden.
Hoe langer ik aan dit onderwerp werk, hoe vaker ik mezelf afvraag of we als professionals niet te vaak vertrekken vanuit onze eigen werkelijkheid. We ontwikkelen aanbod, formuleren doelen en maken beleid. Daarna zoeken we de mensen die daarbij passen.
Maar mensen leven niet binnen de grenzen van onze organisaties. Hun leven laat zich niet opdelen in onderwijs, werk, inkomen, gezondheid of gezin. Die werelden lopen voortdurend door elkaar heen. Misschien moeten wij als organisaties daarom minder uitgaan van onze eigen systemen en vaker aansluiten bij de leefwereld van mensen.
Wat gebeurt er als we dit doen? Als we niet beginnen bij ons aanbod, maar bij de ervaringen, vragen en dagelijkse werkelijkheid van mensen? Dat is misschien wel mijn belangrijkste inzicht van de afgelopen jaren: dat we bij de mensen moeten beginnen.
Binnen het nieuwe regionale project Werk Eraan! kiezen we daarom bewust voor een participatieve aanpak. We beginnen niet met het bedenken van oplossingen, maar met luisteren. We halen verhalen op bij mensen zelf. Over hun ervaringen met werk, leren en ontwikkelen, over wat hen helpt en wat juist in de weg zit. We vragen hen ook wie we nog meer zouden moeten spreken. Zo hopen we mensen te bereiken die niet vanzelf bij organisaties of professionals in beeld komen.
Samen met de HAN gaan we op zoek naar terugkerende patronen en vragen in deze verhalen. Die inzichten brengen we vervolgens samen met de perspectieven van professionals en organisaties. Pas daarna onderzoeken en ontwikkelen we samen wat anders of beter kan. Zo zijn de verhalen van mensen geen illustratie achteraf, maar het vertrekpunt voor wat we gaan doen.
Laatst hoorde ik over een overleg waarin altijd een lege stoel aan tafel stond. Die stoel stond symbool voor de inwoner. Bij iedere beslissing stelde iemand dezelfde vraag: wat zou dit betekenen voor degene om wie het gaat?
Ik vond dat krachtig, maar wil eigenlijk nog een stap verder gaan. Liever dan een lege stoel zie ik de mensen om wie het gaat zelf aanschuiven. Want zodra zij meepraten, verandert het gesprek. Beleidstaal maakt plaats voor gewone taal. Aannames worden vragen. Onduidelijke formuleringen worden direct ter discussie gesteld. En ineens gaat het niet meer over systemen, maar over mensen.
Volgens mij ontstaan daar niet alleen betere oplossingen, maar ook meer eigenaarschap. Mensen worden niet langer gezien als doelgroep, maar als partner in het zoeken naar wat werkt.
Toen ik aan de werkgeversaanpak begon, dacht ik dat mijn werk vooral draaide om het meekrijgen van werkgevers. Inmiddels kijk ik daar anders naar. Mijn werk draait om mensen, hun verhalen en de vraag hoe we organisaties zo kunnen laten samenwerken dat iemand daadwerkelijk verder komt. Werkgevers zijn daarin onmisbaar, maar de werkelijke impact ontstaat wanneer we kennis, mogelijkheden en perspectieven bij elkaar brengen.
Misschien is de belangrijkste vraag dan ook niet: hoe bereiken we de doelgroep? Maar: welke impact willen we samen maken? En wanneer hebben we voor het laatst écht geluisterd naar de mensen om wie het gaat? De kennis en ervaringen die we daarin opdoen, delen we breed in de community van Vaardig Vooruit. Zo maken we samen grotere stappen.
Marieke Slangen is projectleider van de werkgeversaanpak bij ROC Nijmegen. Binnen Vaardig Vooruit zet zij zich in voor het versterken van basisvaardigheden op de werkvloer. Daarbij werkt zij samen met werkgevers, onderwijs, gemeenten, bibliotheken en maatschappelijke organisaties aan duurzame oplossingen die merkbare impact hebben op het leven en werk van mensen.
Herken je deze zoektocht of werk je zelf aan basisvaardigheden op de werkvloer? Deel je ervaring. Neem contact op via info@vaardigvooruit.nl of doe mee met de Vaardig Vooruit Community. Samen brengen we verhalen, inzichten en werkende aanpakken verder.
Heb je vragen of wil je meer weten over hoe we samen bouwen aan een vaardiger, creatiever en slimmer Overijssel en Gelderland? We ondersteunen bibliotheken, cultuurorganisaties, onderwijsinstellingen en muziekverenigingen in hun maatschappelijke opgaven. Neem gerust contact met ons op! Samen maken we het verschil.
Neem contact met ons op
