Prinsjesdag 2026: 5 thema’s uitgelicht voor bibliotheken
Prinsjesdag 2026 zit erop. De nieuw gepresenteerde plannen laten zien dat het kabinet vertrouwen heeft in de toekomst van bibliotheken. Er komt meer zekerheid voor leesbevordering, bibliotheken krijgen een belangrijke maatschappelijke rol en er is geld voor verdere ontwikkeling.
Tegelijkertijd zijn er ook uitdagingen. Gaby Erckens, onze teamleider Financiën en Control, dook in de plannen en zette de belangrijkste 5 thema’s op een rij.
1. Structureel geld voor leesbevordering
Goed nieuws is dat de programma’s BoekStart en de Bibliotheek op school vanaf 2027 structurele financiering krijgen. Dat betekent dat je als bibliotheek of school niet langer afhankelijk bent van tijdelijke subsidies.
Voor 2027 is hiervoor € 38 miljoen beschikbaar. Vanaf 2028 groeit dit naar € 50 miljoen per jaar. Bibliotheken en scholen kunnen dus langdurige plannen maken en blijven investeren in leesplezier, taalontwikkeling en onderwijs.
2. Iedereen heeft toegang tot een bibliotheek
Het kabinet zet een belangrijke stap richting een wettelijke zorgplicht voor bibliotheken. Het doel: voor iedereen een bibliotheek in de buurt.
Om gemeenten hierbij te ondersteunen, stelt het Rijk jaarlijks ongeveer € 60 miljoen beschikbaar. Ook kleinere gemeenten krijgen ondersteuning. Voor hen geldt een minimumbedrag van € 100.000, zodat lokale bibliotheekvoorzieningen behouden blijven of opnieuw kunnen openen.
Wat deze ontwikkeling laat zien? Dat de politiek bibliotheken steeds meer ziet als een basisvoorziening voor de samenleving. Een plek waar mensen terechtkunnen voor lezen, leren, ontwikkelen en ontmoeten.
3. De financiële werkelijkheid blijft ingewikkeld
Er zijn ook uitdagingen. Veel gemeenten krijgen hun begroting moeilijk rond vanwege andere hoge kosten, zoals jeugdzorg.
Daardoor kan een vreemde situatie ontstaan. Aan de ene kant komt er vanuit Den Haag extra geld voor bibliotheken. Aan de andere kant kunnen gemeenten bezuinigen op hun eigen bijdrage aan de lokale bibliotheek.
Dat kan gevolgen hebben voor openingstijden, activiteiten, personeelsinzet en het onderhoud van gebouwen. Hoe de bibliotheek er in 2027 uitziet, hangt daarom sterk af van de financiële gezondheid van de eigen gemeente.
4. De maatschappelijke rol van bibliotheken groeit verder
Bibliotheken zijn tegenwoordig veel meer dan plekken waar je boeken leent. Ze helpen mensen ook bij digitale vragen over bijvoorbeeld DigiD, belastingen, toeslagen en andere overheidszaken. Hiervoor zijn de Informatiepunten Digitale Overheid (IDO’s). Juist rond deze functie bestaan zorgen. Het budget voor IDO’s wordt vanaf 2027 onderdeel van de algemene gemeentelijke middelen. Daardoor is het minder zeker dat het geld ook daadwerkelijk bij de bibliotheek terechtkomt.
Als bibliotheek moet je daarom lokaal blijven laten zien hoe belangrijk je ondersteunende rol voor inwoners is.
5. Nieuwe kansen én uitdagingen voor personeel en POI’s
We beginnen met goed (fiscaal) nieuws: het btw-tarief voor boeken, digitale uitleningen en culturele activiteiten blijft definitief 9%. Hierdoor houden we boeken, abonnementen en bibliotheekdiensten betaalbaar.
POI’s en grotere bibliotheken krijgen daarnaast meer mogelijkheden om hun medewerkers onbelast een vergoeding of extra voordeel te geven. Daardoor kunnen zij hun medewerkers beter ondersteunen, zonder dat dit direct tot extra belasting leidt.
Er zijn ook financiële uitdagingen. Voor bibliotheekmedewerkers is dit jaar een nieuwe cao afgesloten, inclusief een loonsverhoging vanaf april 2027. Dat is positief voor werknemers, maar het betekent ook dat bibliotheken deze hogere personeelskosten moeten opvangen.
Wat is de belangrijkste conclusie?
De boodschap van Prinsjesdag 2026 is duidelijk: de maatschappelijke waarde van bibliotheken staat niet langer ter discussie. Het kabinet kiest voor structurele financiering en een sterkere positie van bibliotheken in de samenleving. Ook komt er meer aandacht om basisvaardigheden te verbeteren. In het bijzonder taal, omdat taal nodig is om mee te kunnen doen in de samenleving.
Tijdens Prinsjesdag droegen verschillende ministers accessoires gemaakt van boeken, zoals een tas van een boek. Zo brachten ze het belang van lezen en schrijven op een opvallende manier onder de aandacht.
De basis is gelegd, maar Den Haag bepaalt niet het uiteindelijke succes. Gemeenten, bibliotheken, scholen en provinciale partners moeten samen zorgen dat de investeringen echt impact hebben. En samen inzetten op de bibliotheek van de toekomst die meer lezers bereikt, inwoners beter ondersteunt bij digitale vragen en voor iedereen toegankelijk blijft.
Meer weten of samen aan de slag?
Werk jij aan de doorontwikkeling van je bibliotheek en zoek je een sparringpartner? Of wil je ondersteuning bij het vertalen van deze landelijke ontwikkelingen naar jouw lokale plannen en begroting? Wij denken graag met je mee!
