Hoe de VoorleesExpress gezinnen versterkt en bibliotheken scherper laat werken
© Angeline SwinkelsThuis, op een vast moment, met een boek in de handen. Dat is de kern van de VoorleesExpress. Al jarenlang werken bibliotheken, vrijwilligers en samenwerkingspartners aan een voorleesritueel bij gezinnen: voor taalplezier, taalontwikkeling én gelijke kansen.
Samen bereikten we in Gelderland en Overijssel al meer dan 10.000 gezinnen. Maar door goed te kijken naar wat werkt en wat scherper kan, kunnen we voor méér kinderen en ouders het verschil maken. Hoe voorkom je bijvoorbeeld dat je een deel van de doelgroep mist? En welke gegevens helpen je om de impact zichtbaar te maken? Hiervoor organiseerde Rijnbrink een workshop met het thema ‘Haal meer uit data’, voor VoorleesExpress-projectleiders. In dit artikel vertellen enkele aanwezigen over de waarde van de VoorleesExpress en hoe zij slim gebruikmaken van data. Doe je voordeel met hun ervaringen en tips!
Taal begint thuis
De kracht van de VoorleesExpress zit in het besef dat taalontwikkeling niet alleen in de klas plaatsvindt. Juist thuis ontstaat de basis. In het contact tussen ouder en kind. In verhalen, gesprekken, rituelen en herhaling.
Jessica van der Weerd en Monique Brus, projectleiders VoorleesExpress bij Bibliotheek Kampen, zien dat elke begeleiding begint met goed kijken naar wat een gezin nodig heeft. ‘Bij de kennismaking vragen we ouders welke hulp en inzet er nodig is, wat de verwachtingen zijn en welke ondersteuning al beschikbaar is.’ Daarbij wijzen ze gezinnen en voorlezers bijvoorbeeld op het Taalpunt, Bereslim en het belang van voorlezen in de eigen taal. Waar mogelijk zoeken ze ook de verbinding met school, zodat duidelijk is waar een kind mee bezig is en welke thema’s aansluiten.
Hun aanpak laat iets belangrijks zien: de VoorleesExpress draait om het versterken van de taalomgeving als geheel. Vanuit mogelijkheden en door ruimte te maken voor plezier en vertrouwen.
Dat persoonlijke karakter klinkt ook door in de woorden van Karen Bruns, projectleider VoorleesExpress van Fundament Losser. Doordat zij ook in de bibliotheek werkt, ziet zij gezinnen daar terug na de VoorleesExpress. En precies daar zit veel waarde: de VoorleesExpress is een opstap naar blijvende betrokkenheid bij taal en lezen.
Vrijwilligers als spil, bibliotheken als basis
De VoorleesExpress leunt op vrijwilligers. Zij brengen aandacht, betrokkenheid en nabijheid. Maar hun inzet komt pas echt tot bloei als daar een stevige professionele basis onder ligt.
Nicole Brummelhuis, projectleider VoorleesExpress in Wierden en Borne, beschrijft hoe breed de ondersteuning vanuit bibliotheken is. Zij koppelt vrijwilligers aan gezinnen en organiseert informatiebijeenkomsten voor vrijwilligers. Ook zorgt ze voor materialen op maat, zoals boeken die gekoppeld zijn aan Bereslim en titels in andere talen.
Ook in Rijssen-Holten zorgt de bibliotheek voor kennis, structuur en verbinding. Abigaïl Bancken ziet haar rol breder dan alleen coördinatie. Zij zorgt dat gezinnen worden aangemeld, koppelt hen aan passende voorlezers en organiseert workshops en informatiesessies voor vrijwilligers en coördinatoren. Onderwerpen als laaggeletterdheid, interactief voorlezen en nieuwe boeken krijgen daarin een plek.
Zoveel data, zoveel kansen
Naast een interventie in gezinnen, is de VoorleesExpress ook een leeromgeving voor bibliotheken. Via ‘Mijn VoorleesExpress’ – de tool voor projectmanagement – heb je als projectleider toegang tot allerlei data.
Bij de functie ‘Exports’ download je bijvoorbeeld de waardevolle antwoorden die vrijwilligers hebben gegeven op de evaluatievragen na afloop van een voorleestraject met een gezin. Zo speel je handig in op bepaalde leerbehoeften van je vrijwilligers. En lees je bijvoorbeeld vaak terug dat een gezin niet lijkt te weten wat de VoorleesExpress inhoudt? Gebruik deze informatie om samenwerkingspartners als kinderopvang en scholen beter toe te rusten, zodat je aanmeldingen van de juiste gezinnen krijgt.
Hoe de projectleiders die aanwezig waren bij de workshop deze data gebruiken?
‘Wij gebruiken ze vooral om te bepalen waar komend jaar de focus moet liggen’, geven Jessica en Monique van Bibliotheek Kampen aan. ‘Welke onderwerpen kunnen we toelichten richting de vrijwilligers, wat hebben samenwerkingspartners nodig en waar kunnen we nog verbeteren?’
De gegevens helpen Abigaïl in Rijssen-Holten zicht te krijgen op ondersteuningsbehoeften van gezinnen, thuistalen en thema’s waar vrijwilligers tegenaan lopen. Abigail: ‘De combinatie van cijfers en verhalen maakt het mogelijk om structureel te verbeteren en gericht te ondersteunen.’
Datageïnformeerd werken:
geen afvinklijst maar groeiproces
Bij Bibliotheek Wierden wil Nicole de uitkomsten uit vrijwilligersenquêtes gebruiken in volgende bijeenkomsten. Om beter te voldoen aan hun behoeften en daarmee de kwaliteit van de VoorleesExpress te vergroten. Ook bleek uit het rapport van afgelopen jaar dat veel gezinnen niet altijd weten wat ze kunnen verwachten van de VoorleesExpress, geeft Nicole aan. ‘Hier gaan we mee aan de slag: de samenwerkingspartners en gezinnen beter informeren.’
Bij de Bibliotheek Twente bleek dat vooral NT2-gezinnen worden aangemeld, terwijl er meer NT1-gezinnen in het werkgebied wonen, vertelt Judith Husken. Dat heeft geleid tot een concrete vervolgstap: samen onderzoeken hoe die doelgroep beter bereikt kan worden.
‘Na de workshop hebben we een plan gemaakt rondom het benaderen van samenwerkingspartners’, vult Danielle Bekkers aan. Zij noemt daarnaast impactmetingen, zowel rond rondleidingen van VoorleesExpress-gezinnen in de bibliotheek als enkele maanden na afloop van trajecten. Die zorgen voor beter zicht op wat blijft hangen in gezinnen en wat ze zelf doen na het VoorleesExpress-traject.
Deze voorbeelden maken duidelijk hoe waardevol het is om niet alleen op gevoel, maar ook op gegevens te sturen. Datageïnformeerd werken is geen afvinklijst, maar een groeiproces.
Weten waar de doelgroep zich bevindt? Gebruik Whize
Wil je een beter beeld krijgen waar laaggeletterde gezinnen zich in jouw werkgebied bevinden? Maak dan gebruik van Whize, een tool voor klantsegmentatie. Deze tip kregen de VoorleesExpress-projectleiders tijdens de workshop.
Jessica en Monique zien daar de meerwaarde zeker van in: ’Als we vanuit Whize weten waar in Kampen onze doelgroep zich voornamelijk bevindt, kunnen we intensiever contact leggen met de scholen in die gebieden. Ook kunnen we de data gebruiken om te onderzoeken of aannames kloppen.’
Die mogelijkheid vindt ook Karen interessant. ‘Ik zou graag willen weten waarom we uit sommige deelgemeentes meer aanmeldingen krijgen dan uit andere. Ik heb een vermoeden en ben benieuwd of het overeenkomt met de data.’
Wil je als Gelderse of Overijsselse bibliotheek gebruik maken van Whize? Dat kan! Mogelijk heeft jouw bibliotheek al toegang en anders kun je toegang krijgen. Interesse? Neem contact met ons op!
Maak de impact van de VoorleesExpress zichtbaar
Voor gemeenten, scholen en andere partners is het vaak niet genoeg om te zeggen dat de VoorleesExpress waardevol is. Die waarde moet ook concreet zichtbaar zijn.
In Kampen gebeurt dat bijvoorbeeld met infographics voor de gemeente, gebaseerd op jaarrapportages, bereik en onderzoeksinformatie. Abigaïl benadrukt dat zij bij Bibliotheek Rijssen-Holten bewust werkt met een combinatie van cijfers en verhalen. Jaarrapportages, evaluaties, observaties van coördinatoren en ervaringen van ouders en vrijwilligers samen geven pas echt een compleet beeld.
Dat is een sterke les. Impact zit niet alleen in aantallen bereikte gezinnen of sessies, maar ook in verandering die je ziet, hoort en terugkrijgt uit de praktijk. Het ene zonder het andere blijft onvolledig. Cijfers geven richting en schaal. Verhalen geven betekenis en laten voelen wat er werkelijk verandert.
Samen verder bouwen
De antwoorden van de deelnemers aan de workshop laten zien dat er behoefte is om scherper te kijken, gerichter te werken en beter zichtbaar te maken wat de VoorleesExpress oplevert. Daar liggen kansen voor de toekomst. Want hoe beter je ervaringen, signalen en gegevens als bibliotheek weet te verbinden, hoe sterker je gezinnen kan ondersteunen en je meerwaarde kan laten zien.
Tegelijkertijd geven de projectleiders aan dat het slim gebruik van data in ontwikkeling is. Karen van Fundament Losser zegt daar eerlijk over dat zij hier meer mee wil doen, maar dat tijd een uitdaging is. Die uitdaging ziet ook Danielle bij Bibliotheek Twente.
Gun jezelf de tijd om nauwkeurig naar je beschikbare data te kunnen kijken, te evalueren en bij te stellen. Vaak vraagt de uitvoer van de VoorleesExpress veel tijd, maar bewust stilstaan kan de impact van jullie werk nog sterker maken.
Plan bijvoorbeeld net als Nicole van Bibliotheek Wierden een maandelijks checkmoment in voor de VoorleesExpress. Zij kijkt dan in de portal en neemt contact op met de vrijwilligers die de VoorleesExpress -app niet gebruiken. Of zet het onderwerp op de agenda van een werkgroep met collega-projectleiders, zoals Danielle doet.
Zo blijft de VoorleesExpress in beweging. Vanuit verhalen. Vanuit mensen. En steeds vaker ook vanuit inzichten die helpen om de impact te vergroten.
