Proeftuin Leeftechnologie: zo laat je ouderen kennismaken met ‘handige hulpjes’ in hun leven
Slimme deurbellen, robotstofzuigers, apps die kwijtgeraakte sleutels opsporen: technologie kan het leven een stuk makkelijker maken. Met steeds meer druk op de zorg neemt de aandacht voor leeftechnologie toe. Toch denken mensen over digitale toepassingen vaak pas na bij ingrijpende gebeurtenissen. Na een val of na verkeerde inname van medicijnen bijvoorbeeld. Terwijl ‘handige hulpjes’ thuis ook vitale mensen vrijheid en autonomie kunnen geven.
Bibliotheek Borne, Bibliotheek Kop van Overijssel en Stadkamer Zwolle ontwikkelden in de proeftuin Leeftechnologie programmering om ouderen kennis te laten maken met deze handige hulpjes. Lees in dit artikel hoe de bibliotheken dit aanpakten. En ontdek wat jouw bibliotheek kan doen om ouderen laagdrempelig wegwijs te maken in de wereld van leeftechnologie.
Leeftechnologie voor vitale ouderen
Hoe wil je oud worden en wat kan daarbij helpen? Die vraag staat centraal in de proeftuin Leeftechnologie. De proeftuinregeling biedt bibliotheken ruimte voor experiment en innovatie, in dialoog en co-creatie met de doelgroep. De doelgroep in dit geval: mensen in de derde levensfase, de periode tussen het werkende leven en de periode van gevorderde ouderdom. In deze fase wordt de kwetsbaarheid geleidelijk groter en neemt de behoefte aan hulp en zorg toe.
Karlijn van der Wijk, adviseur bij Rijnbrink en projectleider van de proeftuin: ‘Deze vitale ouderen hebben vaak nog behoefte aan zelfontwikkeling. Het is zinvol om hen alvast kennis te laten maken met de mogelijkheden van leeftechnologie. Worden ze meer hulpbehoevend, dan weten ze welke hulpmiddelen er zijn, hoe ze werken en wat de voordelen zijn.’
De bibliotheek: etalage en probeerplek voor leeftechnologie
Weten wat er ‘te koop’ is op het gebied van comfort, gemak en veiligheid in het dagelijks leven is stap 1. Proberen en ervaren is minstens zo belangrijk. Want wie oefent met een sleutelkluis en leert hoe een slimme medicijndoos werkt, kan beter beoordelen of het hulpmiddel past in diens leven.
De keuze om de bibliotheek in te zetten als etalage en probeerplek is een logische volgens Karlijn: ‘De bibliotheken organiseren al activiteiten rond gezondheid, technologie en burgerschap. Bovendien weet de doelgroep de weg naar de bibliotheek goed te vinden.’
Klankbordsessies voor passende programmering
De drie deelnemende bibliotheken organiseerden elk verschillende activiteiten. De programmering kwam via co-creatie tot stand. Een belangrijke stap was het organiseren van klankbordgroepen. Niet voor, maar mét de doelgroep bedenken: wat slaat aan?
‘We werkten hierin samen met Muzus, een ontwerpbureau gespecialiseerd in het creëren van positieve impact op welzijnsvraagstukken aan de hand van social design. Uit een klankbordsessie met ouderen bleek dat het laten zien van de producten essentieel is bij het wekken van de interesse. De meeste digitale hulpmiddelen zijn nogal onbekend,’ vertelt Karlijn.
Ook de manier waarop de hulpmiddelen worden gepresenteerd is van belang. Een huiskamer waarin mensen producten kunnen testen wekt meer nieuwsgierigheid dan een statische vitrinekast. Producten uit de etalage dus en ermee aan de slag!
Huisje van de tijd bij Bibliotheek Kop van Overijssel
Zo’n huiskamer inrichten was precies wat Bibliotheek Kop van Overijssel deed. In een ‘huisje van de tijd’, een gezellige zithoek in de bibliotheek, konden mensen digitale hulpmiddelen uitproberen. Zoals een slimme deurbel, een gordijn die je met je stem kan bedienen of een robotkat die reageert als je aait.
Gingen veel mensen de huiskamer in om producten uit te proberen? Uit zichzelf niet vaak, vertelt Roy Brouwer, specialist digitaal burgerschap & ICT van Bibliotheek Kop van Overijssel. ‘Onze medewerkers moesten mensen wat aansporen, ze lopen niet erg warm voor het onderwerp leeftechnologie. Vinden zichzelf niet oud genoeg of denken: ik red me zonder hulpmiddelen ook wel.’
Als mensen ontdekken dat een product een probleem oplost waarmee ze te maken hebben, neemt de interesse toe. Roy ontmoette in het huisje van de tijd een oudere dame die thuis altijd de radio aan heeft. Gaat de telefoon, dan moet ze met veel gedoe uit haar stoel opstaan om de radio uit te zetten. Een radio met afstandsbediening? Dat was voor haar de perfecte oplossing!
De tekst gaat verder onder de foto.
Jong en oud leren van elkaar
Een andere proeftuin-activiteit van Bibliotheek Kop van Overijssel waren workshops, verzorgd door leerlingen van SG Eekeringe. Hierin maakten ouderen door challenges kennis met apparatuur en hulpmiddelen. ‘De leerlingen – toekomstige zorgmedewerkers – gaven de workshops in het kader van hun lessen zorgtechnologie. De samenwerking tussen jong en oud werkte goed! Beide groepen kunnen veel van elkaar leren. Bovendien voelde de activiteit voor ouderen minder stigmatiserend,’ legt Karlijn uit.
‘We merkten dat het helpen van jongeren voor hun studie motiverend werkt voor ouderen’, vult Roy aan. ‘Naast de mogelijkheid om kennis te maken met leeftechnologie, was dit voor hen reden om aan de workshop mee te doen.’
Vanwege de goede ervaringen zet Bibliotheek Kop van Overijssel de samenwerking met SG Eekeringe voort. De volgende workshops staan al in de agenda.
Hulpmiddelenbingo bij Bibliotheek Borne
Voor de doelgroep ‘mensen in de derde levensfase’ is de bibliotheek bekend terrein. Toch komen deze mensen vaak voor iets anders dan informatie over leeftechnologie. Bibliotheek Borne/Wierden benaderde deze groep om over het thema in gesprek te gaan. Door middel van een speciale bingo bijvoorbeeld. Leuk én leerzaam tegelijk!
Aan de nummers op de bingokaart was namelijk een bepaald hulpmiddel gekoppeld. Werd het nummer getrokken, dan volgde een demonstratie van het product. Wat heb je aan een robotkat? Hoe werkt een slimme deurbel? De hulpmiddelenbingo bracht het gesprek op gang.
Stadkamer Zwolle bij Goud Oud
Stadkamer Zwolle deed mee aan de inspiratie dag Goud Oud, georganiseerd door welzijnsorganisatie WijZ Welzijn. Marianne Elsjan of Wipper van het co‑creator team maatschappelijke participatie was erbij: ‘We wilden onderzoeken hoe mensen tegen ouder worden en leeftechnologie aankijken. Een groot rad met stellingen moest dit gesprek op gang brengen. Een stelling was bijvoorbeeld: ‘Ik vind het heel belangrijk dat ik me goed voorbereid op wat er komen gaat’.
Tientallen mensen slingerden het rad in de rondte en praatten met de medewerkers van Stadkamer Zwolle. Alle reacties vormden de basis voor de follow-up: een co-creatie sessie met de doelgroep. De vraag die daar op tafel lag: hoe wakker je de belangstelling voor leeftechnologie aan?
De tekst gaat verder onder de foto.
Via co-creatie naar kennismaking met de ramenlaprobot
Dat leeftechnologie een moeilijk onderwerp is, werd voor Marianne en collega’s snel duidelijk. Actieve mensen in de derde levensfase denken vaak: ‘dat is nog niet voor mij, daar ben ik nog lang niet aan toe.’ Toch is uit de co-creatie sessie een mooie workshop ontstaan: ‘Hoe blijf ik langer zelfstandig wonen?’
Marianne: ‘Die workshop hebben we twee keer gegeven tijdens het Kenniscafé van WijZ Welzijn. Mensen kregen een introductie over allerlei digitale hulpmiddelen en konden er zelf mee aan de slag. Denk aan een stofzuigerrobot of een slaapkussen om je ademhaling te kalmeren. De ramenlaprobot was ook een groot succes!’
Wees daar waar gepensioneerden toch al komen
Het plan van Stadkamer Zwolle is om de workshop vaker te geven tijdens bestaande koffieochtenden voor gepensioneerden. ‘We sluiten graag aan bij een club die al draait. Door mensen laagdrempelig kennis te laten maken met de mogelijkheden, wordt de interesse voor leeftechnologie hopelijk steeds groter. Diverse eerst sceptische vrouwen in onze workshop zeiden erna: ‘ik vind het toch wel heel leuk, ik ga mijn vriendinnen hierover vertellen,’ legt Marianne uit.
Gepensioneerden met leeftechnologie laten kennismaken op plekken waar ze toch al komen, vindt ook Roy Brouwer een goed plan. Roy: ‘Zo konden collega’s en vrijwilligers – die vaak in de derde levensfase zitten – tijdens onze jaarlijkse kerstbijeenkomst producten uitproberen en ter plekke over de voor- en nadelen discussiëren.’
De tekst gaat verder onder de foto.
Ouderen interesseren voor leeftechnologie? Taal doet ertoe!
De combinatie van zien, proberen en ervaren is belangrijk om de interesse van ouderen voor digitale hulpmiddelen te wekken. Maar ook taal speelt een rol. ‘Langer thuiswonen’ met ‘leeftechnologie’ in de ‘derde levensfase’: deze woorden spreken senioren niet aan. Dat bleek uit de klankbordsessies die de bibliotheken organiseerden.
Wil je vitale ouderen interesseren voor een workshop of evenement over digitale hulpmiddelen? Gebruik positieve, meer luchtige taal. ‘Handige hulpjes voor thuis’ klinkt beter dan ‘technologie voor zelfredzaamheid’ toch?
Tips om ouderen warm te maken voor ‘handige hulpjes’
Gaat jouw bibliotheek ook aan de slag met het onderwerp leeftechnologie? De werkgroep proeftuin Leeftechnologie maakte samen met communicatiebureau GH+O een handig boekje. Hierin vind je de belangrijkste lessen, ideeën en creatieve adviezen uit de proeftuin. Laat je inspireren door wat werkte, wat verraste en wat echt verschil maakte in de gesprekken met ouderen.
