Wij werken in opdracht van de Provincie Gelderland en de Provincie Overijssel

Geplaatst door op met onderwerp

“Soms is het geen juridisch probleem, maar ligt er een ander probleem onder”

Juridische vaardigheden maken deel uit van basisvaardigheden. In de LocHal in Tilburg vindt een proeftuin van het juridisch spreekuur Rechtwijzer plaats.Rijnbrink interviewde Jeroen Jaspers (teamleider Rechtswinkel Tilburg, John Lousberg (docent Juridsche Hogeschool Avans & Fontys) en Moniek Wegman (hoofd Producten & Diensten van de Bibliotheek Midden-Brabant.

Begin dit jaar is het gratis juridisch spreekuur Rechtwijzer van start gegaan in de LocHal in Tilburg. Het spreekuur Rechtwijzer is een initiatief van de Bibliotheek Midden-Brabant, gemeente Tilburg, Rechtswinkel Tilburg, Juridische Hogeschool Avans & Fontys, het Juridisch loket Tilburg en de Raad voor Rechtsbijstand. Deze partners werken samen om mensen zo vroeg mogelijk tijdens het ontstaan van problemen op weg te helpen. Uitgangspunt hierbij is mensen in staat te stellen het heft in eigen handen te nemen en zelf keuzes te maken. Het juridisch spreekuur is er voor iedereen maar met name voor mensen met lage basisvaardigheden. Moniek Wegman: “Dat zijn mensen die niet erg zelfredzaam zijn: minder geletterde mensen die de taal niet spreken of niet digitaal vaardig zijn. Mensen die moeite hebben om antwoorden te vinden op juridisch terrein. “

Rechtwijzer

Dit hulpmiddel is bedoeld om te helpen bij het maken van een keuze wanneer er een probleem of conflict is ontstaan of wanneer een situatie dat dreigt te worden. Rechtwijzer adviseert burgers over welke stappen zij kunnen zetten om juridische problemen op te lossen. De website www.rechtwijzer.nl geeft informatie en wijst de weg bij de meest voorkomende onderwerpen: uit elkaar gaan, werk, schulden, overheid, wonen en consumentenzaken. Door het beantwoorden van vragen op de site krijgt de bezoeker overzicht, adviezen, tips en wordt duidelijk waar je als burger naar toe kunt.

Aansluiten bij wensen en behoeften

IMG 0200“De Bibliotheek Midden-Brabant is er om de wereld van mensen groter te maken. We willen bezoekers stimuleren en toerusten. Onder dit laatste valt de Rechtwijzer”, vertelt Moniek. ‘Zo nodigden we de partners van de Rechtwijzer uit om als expert bij te dragen aan de juridische collectie en worden zij betrokken bij de programmering rondom de Rechtwijzer. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een workshop ‘Hoe stel je een bezwaarschrift op?” De Bibliotheek maakt zich hard voor een programmering die aansluit bij wensen en behoeften van de bezoekers; een gemêleerd publiek.

Lokaal en op maat

Het initiatief voor het juridisch spreekuur past in de herziening van de sociale rechtsbijstand zoals minister Dekker dit heeft voorgesteld in de kamerbrief over de modernisering van de sociale rechtsbijstand. Voor mensen die minder zelfredzaam zijn, wordt meer ingezet op laagdrempelige voorzieningen in de wijk, bijvoorbeeld in bibliotheken of wijkcentra. Als er meer specialistische hulp nodig is, volgt een verwijzing naar aanbieders van rechtshulppakketten. De rechtsbijstandverlening moet aansluiten op de lokale netwerken van sociale en andere hulpverlening. Dit vraagt om maatwerk omdat de sociale hulpverlening per gemeente anders is georganiseerd.

Samenwerking

John Lousberg van de Juridische Hogeschool Avans & Fontys omschrijft het ontstaan van de samenwerking als een kwestie van ‘de juiste plek, het juiste moment.’ “We kenden elkaar al via via. Naast mijn functie als docent, ben ik ook actief als bestuurslid van de Rechtswinkel Tilburg." Hij geeft aan dat de welbekende klik er met de samenwerkingspartners vanaf begin af aan is geweest, net zoals de gedeelde motivatie deze proeftuin tot een succes te maken. “Elke partner draagt naar kunnen zijn of haar steentje bij.”

Moniek Wegman en John Lousberg onderstrepen het belang van de rol van de gemeente in het samenwerkingsverband. “Het is belangrijk samen met de gemeente te werken aan preventief aanbod, bijvoorbeeld met het indienen van een bezwaarschrift’, vertelt Moniek Wegman. “Netwerk en expertise komen in deze proeftuin bij elkaar. Voor de juristen biedt deze constructie toegang tot een organisatie die laagdrempelig is en waar ook mensen van de beoogde doelgroep komen”.

Signaleren van lage basisvaardigheden

“Wij leveren vanuit de Hogeschool de studenten voor het spreekuur”. John Lousberg ziet dat de studenten tijdens de twintig weken durende stage een groei doormaken doordat ze hun kennis en kunde in de praktijk kunnen brengen. Hij vertelt dat studenten het herkennen en signaleren van lage basisvaardigheden redelijk af gaat. “Het bespreekbaar maken van beperkte basisvaardigheden is soms wel heel moeilijk.” De studenten zijn zonder uitzondering intrinsiek gemotiveerd om mensen te helpen en te ondersteunen. Om een verbindende factor te kunnen zijn, moeten ze ook het aanbod en de programmering van de Bibliotheek kennen.

Een luisterend oor

Bij artikel RechtwijzerVera van Poppel is stagiaire en deelt graag haar ervaringen over het spreekuur. “Soms verwachten mensen een kant-en-klaar antwoord. De verwachting van de cliënt is dus soms anders dan wat we vanuit het spreekuur kunnen bieden. Ik merk ook dat cliënten vaak heel blij zijn als ik even met ze meedenk, een luisterend oor bied. Ze vinden het fijn om met iemand over hun probleem te kunnen praten. In mijn rol is logisch nadenken, luisteren, tussendoor goed samenvatten en indien mogelijk doorverwijzen belangrijk.

Jeroen Jaspers vult aan dat het juiste antwoord vaak niet het meest lastige is. “Welk probleem er achter zit wel.” Vera van Poppel: “Ik maak hierbij niet altijd gebruik van de Rechtwijzer. Ook is het belangrijk mensen niet te veel toe te zeggen, waardoor ze op een later moment teleurgesteld kunnen raken. Cliënten hebben vaak ook heel gedetailleerde vragen. Daar is de Rechtwijzer minder geschikt voor.

Communicatie

Vooraf was het lastig inschatten hoeveel inwoners er tijdens het wekelijkse spreekuur zouden komen. “We zijn low profile begonnen”, zegt Moniek Wegman. Ze benadrukt het belang van interne communicatie: “Ik heb de proeftuin intern aan alle medewerkers toegelicht, zodat zij op de hoogte zijn en bezoekers kunnen toeleiden. De studenten en stagiaires die de spreekuren ondersteunen, dragen herkenbare kleding. We ontvangen nu gemiddeld twee à drie vragen per spreekuur. De plaats in de Bibliotheek waar het spreekuur wordt georganiseerd blijkt minder van belang; een goede wegbewijzering en promotie is dat zeker wel.”

Werken aan vertrouwen

John Lousberg: “De doelgroep waar de Rechtwijzer op mikt, bereiken wij weinig. Nu bereiken we mensen die het eigenlijk zelf wel kunnen vinden, maar nog een extra advies komen halen.”  Hij vervolgt: “We bekijken met de Rechtwijzer hoe we mensen kunnen bereiken om hen zelfstandiger te maken. Rechtwijzer moet mensen stimuleren om zelf de eerste stappen te zetten, waarbij nog geen professionals nodig zijn. Jeroen Jaspers: “We zijn uit op samenredzaamheid in een vroeg stadium. Vertrouwen is een basis die je moeilijk krijgt, maar die wel heel belangrijk is. Dit kost tijd.”

Jaspers geeft aan dat een knelpunt is dat mensen te laat met hun probleem komen. We moeten meer inzetten op een preventief aanbod. Dat betekent dat we activiteiten aan elkaar gaan verbinden om een totaalaanbod voor de doelgroep neerzetten. We zien bijvoorbeeld in de praktijk een aantal cliënten die niet digitaal vaardig is.” Moniek Wegman: “We kunnen in dat geval een verbinding maken met de opstartende digicafés.”

De volgende stap

De Bibliotheek Midden-Brabant is een van de koploperbibliotheken binnen het landelijke traject Digitale inclusie. Moniek Wegman geeft aan specifiek in te willen zetten op de gemeente Loon op Zand en daar de mogelijkheden te verkennen het spreekuur Rechtwijzer ook daar aan te bieden.  ‘Experimenteren hoe we ook daar de verbinding kunnen maken.’

Dit artikel is geschreven door Hanneke Schut en Yvonne Sinkeldam van Rijnbrink. Heb je vragen of opmerkingen naar aanleiding van dit artikel? Mail je vraag of opmerking aan Hanneke Schut.